Workshop berkenpek Archeologische Vereniging Noord-Nederland (AWN)

Een verslag van Roel van de Brug

De jaarvergadering van de AWN 2018 was dit jaar in het Hunebedcentrum te Borger. Zie daarvoor een verslag verder bij Nieuws.

Na het formele gedeelte startte de workshop “Berkenpek” verzorgd door Sebastiaan een afgestudeerde archeoloog die zich heeft gespecialiseerd in de ambachten van weleer. Ook de studenten van studievereniging archeologie van de RUG waren hierbij aanwezig.

Wat ook te zien is op zijn website https://shop.remaininghistory.com

Het maken van berkenpek is een droge distillatie van berkenbast.

Op internet kan je meerdere artikelen vinden wat uitleg geeft, wat het is en de geschiedenis daarvan. Nader onderzoek heeft wel aangetoond dat ze het berkenpek ook wel vermengden met andere stoffen zoals een bepaald soort as en dergelijke zaken. Misschien om het steviger en minder plastisch te maken.

We kregen eerst een algemene uitleg van het bereidingsproces om de teerachtig substantie uit berkenbast te halen, of je nu bast gebruikt uit de winter (dunne bast), zomer (dikke bast) of zelfs van bast wat al even oud is, het is allemaal bruikbaar voor de berkenpek bereiding.

Om de bereidingstijd te verkorten maken we bij deze workshop gebruik van moderne materialen, het gaat voornamelijk om het proces en het eind resultaat.

 

 

 

      

We maken gebruik van verfblikken met in de bodem een gat van z,n 10mm in doorsnede.

Dat blik zo goed mogelijk vullen met opgerolde bast en de tussen ruimte opvullen met rest  stukjes.

Het deksel goed op de bus vastmaken, daarna in kring stenen een potje ingraven zoals op de foto.

   

Dat potje is voor de opvang van berken pek/olie, die mag in deze fase niet te heet worden.

Het gevulde verfblik met het gat boven het potje plaatsen en rondom aanvullen met zand.

Het doel hiervan is om voor een zuurstof arme afsluiting te zorgen.

Hout erover heen plaatsen en dit aansteken, om dat tijdens deze workshop in stijl te houden wordt het met een vuurslag aangestoken.

Een stukje vuursteen en in het zakje tondel, een klein plukje tondel onder de vuursteen, even slaan en de vonken steken de tondel aan, dat op de houtspaanders leggen en blazen.

De tondel die hier wordt gebruikt is dun verkoold katoen, je zou ook tondelzwam kunnen gebruiken.

Dat ging verbazend snel, ik had dat veel moeizamer verwacht.

Nadat het vuur is ontstoken moet er opgelet worden dat de temperatuur niet te hoog oploopt, de truc was het hout niet rechtop te zetten maar horizontaal, zo komt er minder zuurstof bij het vuur wat daardoor rustiger brand.

    

Nu is het even wachten en was het weer tijd voor uitleg, wat de vervolg stappen zijn.

       

Na voldoende verhitting moet het vuur worden verwijdert met de bovenste laag zand, dit om te voorkomen dat wanneer het blik er afgaat geen rommel in het potje valt.

Ook het potje voorzichtig uit de grond halen. In het potje zit nu berkenolie, het is nog te dun en moet weer worden verhit om het in te koken zodat het dikker wordt.

In ons geval kookte het bijna over, wanneer de gassen die bij het koken vrij komen vlam vatten is het moment om het uit het vuur te halen en te laten afkoelen.

Het kookt nog een tijdje na en koelt langzaam af, als je er een stokje in doopt stolt het sneller.

Ik heb wat meegenomen in een verfblik deksel, het thuisfront was daar heel blij mee en na korte tijd was dat goedje al verbannen naar de schuur i.v.m. de geur die er nog vanaf kwam.

Al met al een zeer geslaagde workshop met een goed resultaat, mede dankzij de goede deskundige begeleiding van Sebastiaan Pelsmaeker.

Post a comment