{"id":1663,"date":"2020-04-23T23:04:58","date_gmt":"2020-04-23T21:04:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/?page_id=1663"},"modified":"2020-04-23T23:07:36","modified_gmt":"2020-04-23T21:07:36","slug":"november-2019","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/november-2019\/","title":{"rendered":"November 2019"},"content":{"rendered":"

November 2019<\/strong><\/span><\/h1>\n

Gooier Schans aan de Hollandse Rading<\/h1>\n

<\/p>\n\n\n

\"\"
Restant Gooierschans aan de Hollandse Rading<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Er moet nog een schans geweest zijn\nwaar over toegang tot ’t Gooi gewaakt werd. \n<\/p>\n\n\n\n

Op de 18de-eeuwse kaarten van het\nGooiland ontbreken ieder verwijzing hiernaar. Maar op enkele oudere\nkaarten is het nog vermeld. In de zuidoost hoek van de streek, rondom\nde oude weg vanuit de grote stad Utrecht, de Tolakkerweg staat Goyer\nSchans. \n<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kaart van Jansonius derde kwart 17de eeuw; het Noorden is Rechtsonder<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

De onvolprezen Albertus Perk wist dit en heeft op zijn kaart van 1843 dit vermeld. Tijdens zijn lezingen wist hij echter te melden: \u201cOp de kaart vindt men aangeteekend \u201cGooyer schansen<\/strong>\u201d; overblijfselen zijn er niet van; het waren alleen aarden wallen, zoo als er in de Spaanschen tijd op meerdere plaatsen, ook aan gewestelijke grenzen, opgeworpen werden\u201d Resten van aarden wallen vindt men inderdaad niet meer. Er is hier veel vergraven en eenmaal overbodig geworden was er weinig reden iets van in stand te houden. Toch lijkt helemaal aan de uiterste zuidoost hoek van ’t Gooi, op de laatste vergeten hoogte wellicht nog een klein restje van deze tijd aanwezig.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Het gebied is zonder ironie genaamd \u201cDe Zuid<\/strong>\u201d, vanuit het Goois Natuurreservaat een terechte naam. De uiterste heuvel heeft tegenwoordig geen naam, het is een uitloper van de Bosberg. Hier was de laatste restant van de eens uitgebreide Gooiersbos waar de laatste Eiken reuzen nog gekapt zijn om in 1601 de Naardense stadhuis te bouwen. <\/p>\n\n\n\n

Tegenwoordig\nis er aan de westzijde van onze een groot gat gegraven, een recentere\nen een van vele afgegraven terreinen in de omgeving. Een pad en\ngreppel lopen recht omhoog vanaf de oostelijke Hollandse sloot,\nparallel aan de zuidelijke voortzetting hiervan. Vooral de greppel\ntrekt de aandacht. Eigenlijk is deze net zo anoniem als het\nheuveltje. Het is niet bewezen dat dit de Gooier Schans is. Echter,\nde veld-archeologische context doet dit alleszins vermoeden. Flinke\ngreppels lopen niet zomaar heuvels op. Dat kost moeite. En waarom?\nEen strategisch gegeven moeten we hier opmerken. Tegenwoordig is het\nzicht door het bos beperkt. Eenmaal, en voor een lange tijd had je\nvanaf deze heuvel een fantastische vista op de Stichtse polders hier\nten zuiden. In de tijd van de Gooise schans zal de begroeiing aan de\nzuidhelling kort zijn gehouden. In het bijzonder bood deze\nzuidelijkste heuvel uitzicht op de grote\nweg<\/em>\nvanuit Utrecht, namelijk de Tolakkerweg, vroeger Tolakkersteeg. Vanaf\nde grens heet deze Utrechtseweg.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
het Pad Omhoog, Westwaarts<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

\nEchter er loopt aan de westzijde\nvan het grote gat naast onze heuvel nog de Maartensdijkseweg. Vanaf\ndeze heuvel was het zeer goed mogelijk direct controle over deze weg\nuit te oefenen. Deze weg liep uiteraard vroeger rechtdoor richting op\nde Maartensdijk over wat nu het Vuurschepad heet. Waarschijnlijk iets\njonger dan de Tolakkersteeg, zal het niet lang na de stichting van de\nMaartensdijkse nederzetting zijn ontstaan. Deze heeft veel van zijn\noorspronkelijk middeleeuwse uiterlijk behouden. Nu een verlaten\nbospad, ooit d\u00e9 weg tussen Maartensdijk het Veeneind in Hilversum,\ntegenwoordig de Emmastraat. Het moet op menig marktdag een drukte van\nbelang geweest zijn. Ongeveer zo moet de Utrechtseweg er vroeger ook\nhebben bijgelegen, zoals ook wel meerdere wegen in de buurt. Wel\nminder bosrijk en iets natter eromheen.<\/p>\n\n\n\n

\nTenslotte waar de\nMaartensdijkseweg de grens en de Vuursche Dreef raakte, begon ook de\nweg van Loosdrecht op de Lage Vuursche. De weg volgde het harde van\nde hellingen en sloot aan op de Noodweg. Deze moet logische wijze\nzijn rol in de verschansing hebben gespeeld. Tegenwoordig loopt het\npad dood op de talud van de snelweg en is het ook maar een bospad\nwaar weinig over te melden is.<\/p>\n\n\n\n

\nTevens liep voor de leeuwenpalen\nen droge greppel op Stichtse grond, de Vuursche Steeg. Ook deze was\nvanaf de heuvel goed te controleren. Dit zal in militaire zin echter\neen bijkomende functie zijn geweest. \n<\/p>\n\n\n\n

\nDe militaire reden van de Gooise\nSchansen hier was om enig controle op de Tolakkersteeg\/Utrechtseweg\nen de Maartensdijkseweg uit te oefenen. In de Spaanse tijd konden\nkanonnen hiervandaan effectief deze bestoken. Voor musket of pijl en\nboog lijkt de afstand, in elk geval voor wat de Tolakkersteeg\nbetreft, toch te groot. Maar in de tijd was er meer aan schansen. Hoe\nprecies weten we niet en is met alle vergravingen hier niet meer na\nte gaan.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Doorgang Bovenop de Heuvel; Zuidwaarts en Heuvelaf<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

We moeten ons niet teveel laten leiden door de oude kaarten en een groot ononderbroken veste tot aan de Tolakkerweg veronderstellen. De hoek Vuursche Dreef\/ Floris V weg zal een eerste obstakel hebben gevormd. Op latere kaarten treffen we hier Saurs Huis in het Gooiland<\/strong>, hetgeen hieruit kan zijn voortgekomen. De Gooilanders zullen hier wellicht ook op de hogere, harde grond hebben willen terugvallen.<\/p>\n\n\n\n

Verderop richting Hilversum bevond zich ongeveer tegenover Blokhoven een tolhuis<\/strong>. Hieromtrent, hoog en droog maar nog voor de kruising Noodweg\/weg van Loosdrecht op de Lage Vuursche en Utrechtseweg, zal waarschijnlijk een tweede punt, een blokhuis geweest zijn. Waar de Utrechtseweg over de Zwaluwenberg loopt, maakt deze een slinger. Dat doen wegen niet voor niets. Hierdoor mede was de weg beter verdedigbaar. Maar eenmaal zover kon een vijand \u00f3\u00f3k over de Noodweg of tussen de Zwarte Berg en Hoorneboeg door of via de Bosdrift het Gooi aanvallen. <\/p>\n\n\n\n

\nWat in vredestijd een bron van\nvoorspoed kan zijn, interlokale verbindingen, kunnen ten tijde van\noorlog de bevoegde autoriteiten voor grote uitdagingen plaatsen.\nVerschillende tijden en verschillende situaties zullen een\nverschillend militaire strategie hebben gevraagd van deze zuidelijke\npoort van ’t Gooi.<\/p>\n\n\n\n

Wat echter ook belangrijk is bij stil te staan, is dat buiten de overspannen oorlogsspanningen, er in zo’n grensgebied behoefte was aan een toezicht vanuit de burgerlijke<\/em>, beter gezegd buurschappelijke overheid. Dit was natuurlijk wederzijds, maar de Gooilanders waren hier echter door de landschappelijke constellatie ongetwijfeld in het voordeel. Een ander belangrijke weg bijvoorbeeld, door het bos hier even ten noorden wordt reeds op de grote 17de-eeuwse kaarten van ’t Gooi bij toenaam genoemd en heet niet voor niet het Ienever Padt<\/strong>. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kaart van Otten 1740; het noorden is links<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

\nMaar ook de baljuw van Gooiland,\nschout en schepenen van Hilversum en de gemene buren hielden hier\ngraag toch een oogje in ’t zeil. Tussen georganiseerde roversbenden,\nboeven en uitschot & opgeschoten jeugd, oplichters en\nsmokkelaars, zat bij de overheid genoeg behoefte aan toezicht maar\nweinige middelen. Het was zaak bijtijds de raddraaiers te vatten, Ook\nhierbij was de Gooise Schans van belang.<\/p>\n\n\n\n

\nVan dit alles rest op het oog\nweinig meer dan een bospad of sloot die er misschien ooit iets mee te\nmaken had, behalve onze heuvel met zijn flinke greppel.<\/p>\n\n\n\n

\nHoe oud zou de schans zijn? Ruim\nduizend jaar geleden moeten de heuvels als oerbos met eiken reuzen\nhoog boven een oneindig veenkussen zich hebben gehesen. De graaf\nWichman van Hamaland had zijn ondernemende aandacht gevestigd op onze\nstreken. Hij was hier graaf van een onverdeeld, uitgebreid\nNaerdincklandt. Hij moet begonnen zijn met de eerste\nveenontginningen. Maar deze moeten nog ver weg van onze heuvel\ngelegen hebben. Hoogstens liep hier een enkel slechts plaatselijk\nbekend pad het veen in naar bijvoorbeeld de kleine veenmeertjes\nbekend als Hoddemeer en Coddemeer.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Topografische Kaart van de Omgeving; Onze Greppel Rechtsonder; Let Op Oude Knik<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\nTwee nagelaten dochters, \u00e9\u00e9n\nabdis van het door graaf gestichte convent te Elten, de ander\ngetrouwd met de machtige graaf Balderik, kregen ruzie over de\nerfenis. Een oorkonde van Otto III van 18 december 996, die te\nNijmegen zou zijn uitgevaardigd, bevestigd een eerlijke verdeling.\nHet<\/p>\n\n\n\n

\nGooiland, inclusief de Vuursche\nhoogte zou voortaan landsheerlijk aan Elten vallen. De rest,\nwaaronder Soest en Baarn zouden spoedig aan de bisschop van Utrecht\nvallen.<\/p>\n\n\n\n

Het oudste dat je hier kunt vinden, is niet de zuidelijk greppel als dusdanig maar wel een lichte knik<\/strong> die deze maakt en hierdoor ook de weg. Je moet het maar opmerken maar die knik voert terug tot 996. Het is deel van een grenslijn die oost-west vanaf de Vecht komt en hier begint aan een grote boog, die over de Zes Wegen-punt op de Vuursche loopt en eindigt op de lijn waar later de Wakkerendijk in Eemnes zou lopen. Ook een knik in een lijn zit er niet voor niets en hier is dit de reden. Hoe de lijn in het landschap werd weergegeven is niet bekend. Maar voor de rest gebeurde hier nog niet veel.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Bij Leeuwenpaal 16 het Uiterste van ’t Gooi & een Duizend Jaar Oude Knik<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\nIn de Spaanschen tijd<\/em>,\nbijna zes eeuwen later, was er al heel wat gebeurd. De\nveenontginningen waren van over de horizon op de Hollandse Rading\ngestoten. De schanswerken dienden inmiddels een duidelijk doel. Dat\nde schans voorkomt op 17de-eeuwse kaarten, die zonder historisch\nsentimenten vooruit keken, doet vermoeden dat ze toentertijd nog\ngebruikt werden of konden worden. Dan hebben ze hier vast in de\noktoberdagen van het rampjaar 1672 de troepen van de zonnekoning\nbespied. En deze ongetwijfeld bij hun tijd in ’t Gooi de Staatse\ntroepen bespied.<\/p>\n\n\n\n

\nMaar hoever terug zou de schans\ngaan en de greppel in het bijzonder. Aan het tiendpad achter de\nHollandse Rading, herkenbaar aan het verspringen van de verkavelingen\nen hun sloten met enkele meters, is een zegelstempel gevonden uit de\ntijdperk van de Slag op het Laapersveld. Het is goed voorstelbaar dat\ndie 19de juli 1348 vanaf deze heuvel een groep van enkele duizenden\nUtrechters, honderden paarden en tientallen wagens, voorttrekkend\nover de Bilt en de Vuursche naar het noorden hier toch wel zijn\nopgemerkt. Te voet, of beter ter paard naar maarschalk Melis van\nMynden om de landweer in beweging te zetten.<\/p>\n\n\n\n

\nEn verder terug, bijvoorbeeld\ntoen in de zomer van 1279 bisschop-elect Jan van Nassau bij\nSoesterenge een nederlaag leed tegenover de Amstelheren? Gijsbrecht\nvoer namens het convent van Elten hier het bewind. Was er een\nTolakkerdijk tot aan het Gooiland? Was er een weg tussen de Vuursche\nen Loosdrecht? De nederzetting aan de St.Maartensdijk was er\nwaarschijnlijk nog niet. Dus wellicht was hier nog geen schans van\nwaaruit de triomferende terugtrekkende troepen werden begroet. Maar\nzodra hier een interlokale verbinding tot stand kwam moet er enig\nverschansing zijn gebouwd.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Vanaf Bovenop de Heuvel Oostwaarts<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\nEn de greppel? Het is, zoals\ngezegd, een beetje speculatief. Het is aantrekkelijk te denken dat\ndeze uit tijd van het ontstaan van de Maartensdijkseweg is. Deze is\nover het grootste deel aan beide zijden immers voorzien van greppels.\nOok geeft ook een raison d’\u00eatre aan een schanswerk. Om vanaf hier te\nbespieden was dat echter niet nodig maar ook was er op de grote\nveenkussen nog niet veel te zien.<\/p>\n\n\n\n

\nBeschouwen we de hoogtekaart van\nde heuvel. Deze geeft ook hier microstructuren weer, die ander in het\nveld haast onzichtbaar zijn. Wat meteen opvalt zijn de talloze\nkarrensporen. Deze zijn ongetwijfeld jonger. Men heeft onderaan de\ngreppel met een karrenspoor doorsneden. Ter hoogte van het bospaadje\nbovenaan de heuvel is de greppel ook doorbroken. is wellicht nog\njonger.<\/p>\n\n\n\n

\nIn elk geval blijkt het hoogste\npunt niet afgegraven. Twee zaken vallen op. Er lijkt nog iets\nwaarneembaar van een opstelling bovenop, gericht op de\nMaartendijkseweg, waar die tenminste ooit gelopen heeft. De andere\nmerkwaardigheid lijken de parallelle lijnen tussen de droge greppel\nbeneden en de greppel op de heuvel. Deze volgen dus niet de contoeren\nvan de heuvel.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\npijltje, toon tweede kaart<\/title>\n<style>\n .foto1 {\n width: 100%;\n height: 750px;\n background: url(\"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/schans-hollandse-rading-ahn3-e.jpg\") \n no-repeat;\n background-size: contain;\n\/\/ background-size: cover;\n }\n .foto1:hover {\n background: url(\"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/schans-hollandse-rading-ahn3-e-1.jpg\") \n no-repeat;\n background-size: contain;\n\/\/ background-size: cover;\n }\n<\/style>\n<\/head>\n<body>\n <div class=\"foto1\"><\/div>\n<\/body>\n<\/html>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Hoogtkaart van het Uiterste van ’t Gooi<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Interessant of van belang? Wellicht kan iemand met meer kennis over schansen in het algemeen het verhaal afmaken.<\/p>\n\n\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>November 2019 Gooier Schans aan de Hollandse Rading Er moet nog een schans geweest zijn waar over toegang tot ’t Gooi gewaakt werd. Op de 18de-eeuwse kaarten van het Gooiland ontbreken ieder verwijzing hiernaar. Maar op enkele oudere kaarten is het nog vermeld. In de zuidoost hoek van de streek, rondom de oude weg vanuit […]<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1663","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1663","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1663"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1663\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1666,"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1663\/revisions\/1666"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1663"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}