{"id":1681,"date":"2020-04-24T00:08:16","date_gmt":"2020-04-23T22:08:16","guid":{"rendered":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/?page_id=1681"},"modified":"2026-01-13T01:02:11","modified_gmt":"2026-01-13T00:02:11","slug":"februari-2020","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/februari-2020\/","title":{"rendered":"Februari 2020"},"content":{"rendered":"\n

FEBRUARI 2020<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\"\"
Grenssteen tussen Prinsenstraat 2 en 4 te Bussum <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Grenspaal tussen Hoog en Laag Bussum. <\/h3>\n\n\n\n

Tevens grenspaal tussen de gerechten\nNaarden en Huizen. \n<\/h3>\n\n\n\n

Later grenspaal tussen de gemeentes Bussum en Hilversum.<\/h3>\n\n\n\n

Deliminatie, afbakening van zaken. Men\nmoet voorzichtig zijn zich niet op onbevoegd terrein te bevinden. Wat\nvoor iedereen boven de grond zichtbaar is in de openbare ruimte, valt\nonder monumenten. Domein van monumentenzorg, lokale\ngeschiedschrijvers en plaatselijk VVV. Archeologie is in onze streken\ndermate rijk dat het raadzaam is voor een stukje het niet te ver van\nhuis te zoeken.<\/p>\n\n\n\n

Maar als een monument voor iedereen\nzichtbaar toch onbekend blijft, niet opgemerkt door lokale historici\nof gemeentelijke overheid, met een oudheidkundig oog opgemerkt op een\nbijzondere plaats, is het misschien toegestaan deze \u201contdekking\u201d\nte delen en te duiden. Het moge hierna hierna als monument door de\nBussumse gemeenschap in haar hart gesloten worden en in het zicht van\nde nieuwe gemeente Gooise Meren.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

De gemeente Bussum heeft net geen twee eeuwen als zelfstandig gemeente bestaan, van 1817 tot 31 december 2015. Deze relatief jonge zelfstandige plaats had wellicht mede hierdoor relatief veel grenspalen, enkelen langs de heide rand, een mooie aan de Bussumergrintweg met Hilversum, net achter de brug op de Melkweg of \u00e9\u00e9n aan de oude Loodijk. Deze onderdelen van de openbare ruimte, het kleine meubilair is erg ondergewaardeerd. Geen enkele heeft een monumentale status tot nu verkregen. Wel een plantsoen, bankje en elektriciteitshuisje. Ongetwijfeld allen zeer terecht. Een object vertelt zijn eigen verhaal. Maar grenspaaltjes lijken geen enkel prioriteit te hebben. Hoewel door bewoners indien al opgemerkt vaak wel leuk gevonden worden, heeft het de overheden niet behaagd deze of andere haast anonieme plaaltjes te inventariseren, onderzoeken en hun verhaal onder het publiek te brengen. En wellicht als het verhaal daartoe aanleiding geeft, ook te beschermen.<\/p>\n\n\n\n

Vaak staan ze nog ergens omdat ze tot nu toe nooit in de weg hadden gestaan. Anders waren ze allang opgeruimd. Een beetje klein zijn kan dus helpen. Maar vooral een beetje uit de weg, in een greppel of in de bosjes verstopt of op de grote heide. <\/p>\n\n\n\n

Het is het leven dat niet alles van het\nverleden behouden kan worden. Verkeerstechnische eisen aan die zelfde\nopenbare ruimte bepaalden vaak dat ze niet gehandhaafd konden worden.\nEen enkel Leeuwenpaal is verplaatst maar de meesten zijn verdwenen,\nnaar een gemeentewerf, tuin of gewoon verdwenen. Het gevoelen over\ndeliminaties is misschien ook negatief. \u201cLaten we liever de grenzen\nslechten en tot elkaar komen.\u201d Ook particulieren op wiens land zo’n\npaal stond, konden zo hun redenen hebben gehad deze weg te maken.\nOoit bij een tuinderij aan die Melkweg ge\u00efnformeerd.. \n<\/p>\n\n\n\n

\u201cVroeger had die daar nog gestaan,\nmaar die was tegenwoordig met de moderne systemen niet meer nodig.\nHij stond ook altijd in de weg als het veld bewerkt moest worden en\ndaarom weggehaald.\u201d Ieder de een rationele bedrijfsvoering zou\nvoeren, had hetzelfde gedaan, tenzij je een zwak hebt voor dat soort\nzaken.<\/p>\n\n\n\n

Van de voormalige gemeente Bussum is\nhet redelijk goed bekend hoe het aan het begin van zijn bestaan in\n1817 uitzag. Er is bekend wat voor gebouwen er stonden. Twee eeuwen\nlater blijken al deze gebouwen verdwenen. Het oude kerkje, schooltje\nen oude boerderijtjes teruggaand tot misschien 1500, alles is\nverdwenen! Een gevolg van twee eeuwen bloei en vooruitgang. De oudste\nmonumenten dateren van 1830, de oude begraafplaatsen aan de\nAmersfoortseweg, hierop twee houten joodse grafmonumenten van rond\n1850. En de meeste paaltjes stonden er ook niet in 1817.<\/p>\n\n\n\n

Hier hebben wij echter toch iets\nbijzonders. Een grenspaal midden in de stad. Toevallig aan die\nPrinsenstraat overeind gebleven omdat die precies niet in de weg\nstond en de mensen er aardigheid in vonden. Hij heeft er vrij zeker\nal gestaan in 1817. Het is ook vrij zeker het oudst stukje door\nmensenhand gevormd openbaar meubilair in de bebouwde kom van Bussum.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Dit alles is genoeg reden even erbij\nstil te staan. Maar dit paaltje vervat een belangrijke geschiedenis\nvan Bussum en deze locatie een verhaal van eminent belang van de\nBussumse gemeenschap in vroegere tijden. Het historisch belang strekt\nzich zelfs uit naar de oorsprong van het oude dorp. Het geeft\naanleiding een geleidelijk ontstane misvatting van enkele moderne\nauteurs hierover te ontwarren.<\/p>\n\n\n\n

Het paaltje zelf oogt als een typische\n17de-eeuwse blauw hardstenen paal, kan iets ouder zijn, achthoekig\ngekapt, voorzien van kraagje. De kroon is helaas grotendeels\nafgebroken. Aan de \u201cachterzijde\u201d is een rechthoekje diagonaal\ningehakt. Hij loopt waarschijnlijk een einde onder de grond door,\nweggezakt. Hij helt ietwat voorover. Maar lang niet zover als sommige\nanderen. De paal bij de Kromme Rade aan de Vuntus hing, toen ik\nlaatst keek meer dan 450 <\/sup>voorover, archeologie in wording.\nBij de bestrating van de laan en het opmetselen van de tuinmuur is er\nrekening mee gehouden. Hij is met een beetje cement op straatniveau\ngezet zodat men er verder geen omkijken naar had.<\/p>\n\n\n\n

Onze paal doet denken aan het eveneens\noverhangend paaltje aan de Meerkade lang het Naardermeer. Zo’n paal\nmoet ook nog onder water liggen in het midden van het Naardermeer. De\ndirecteur van het Naardermeer kon dat bevestigen. Als dusdanig is het\ngeen zeldzaam ding. Er zijn dus nog wel beteren. We zouden\nvoorzichtig het cement eromheen wegbikken om te kijken of er onder de\ngrond nog een teken of letter te vinden is. Maar dit is niet\nwaarschijnlijk. Mogelijk waren die er wel op de hoeken van de straat,\nbij de Brinklaan naar Hilversum en de Doodweg naar Laren maar dat\nhoeft niet. Meestal wist men zo wel wat die paal betekende. Misschien\ndat er lager nog een uitgehakt stukje is onder die andere. Hij zou\ndus tevens ook als hek hebben kunnen gediend. Ook hierin is die verre\nvan uniek. Enkele van die beroemde Leeuwenpalen hebben het ook.<\/p>\n\n\n\n

Het unieke schuilt niet in het paaltje\nals object op zich. Het is dit paaltje op deze plek! En daarin\nontrolt zich het verhaal dat nog verder terug in de tijd dan de\neerste vermelding van het bestaan van een Bussummer gemeenschap.\nDaarmee wordt het ook weer \u201cechte\u201d archeologie en dat is prettig.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Het paaltje staat op een hoekje in een\nbocht van de Prinsenstraat. Vanwege dat hoekje staat die hier. Een\nhoekje op het grensverloop moest hier worden aangegeven. De\nPrinsenstraat was de oude grens met Huizen. Vanaf tenminste 31\ndecember 1396 tot 1887. Vanaf hier kwam men op de Oude Eng, die dus\ndirect hierachter begon. Toen overgegaan aan Bussum en hierna in 1902\nde gehele Oostereng. Maar mogelijk liep die grens hier nog eerder. In\ndie tijd was hier nog niets dat op een dorp leek. Rand van de\nwildernis. Bussum was gevestigd rond wat later Oud-Bussem ging heten.\nTegenwoordig valt dat onder Huizen. Het blijkt dat die relatie ver\nteruggaat.<\/p>\n\n\n\n

Bussum word het eerst genoemd in 1306.\nEen kostenverantwoording van de baljuw van Amstel- en Gooiland, Bernt\nvan Dorenwerde uit dat jaar is als oudste overgebleven. In\ntegenstelling met met het dagelijks gebruik, betekent oudste niet\neerste. Er zullen aantekeningen van dien aard al vanaf de tijd van de\noverdracht van het Naardinkland aan Floris V in 1280 wel gemaakt\nzijn, misschien zelfs al in de Eltense tijd. Tenminste zal de baljuw\nbij het administreren van de lokale bevolking enige korte\naantekeningen hebben gemaakt. Kan haast niet anders als je\ntientallen, misschien honderden mensen moest kunnen aanspreken. Door\nde schout of door zijn klerk. Maar alles v\u00f3\u00f3r die tijd is niet meer\nen veruit het meeste van erna ook niet. Omdat hij deze lijst voor de\ngraaf opstelde en deze hem heeft overhandigd, kreeg het een kans aan\nons overgeleverd te worden.<\/p>\n\n\n\n

In de opsomming van gerechtelijke\nbezoekjes aan een onverdeeld baljuwschap van Astel- en Gooiland komen\nverschillende plaatsen voorbij. Steden als Amsterdam, Muiden of\nNaarden worden afgewisseld met kleinere plaatsjes. Ook Hilversum en\nLaren verkrijgen hierin hun eerste vermelding. En een plaatsje\ngenoemd Wolfsbergen. Naar waarschijnlijk heeft deze in de buurt zich\nbevonden. De Lange Heul heeft hier met de Aardjesberg, hoewel rond\n1200 reeds verlaten, mogelijk een oostelijk gedeelte van uitgemaakt.\nAls plaats hierna verdwenen. Nog wel een naam van twee landgoeden.\nBeetje analoog aan Oud-Bussem en Crailo. Maar of het een eigen klein\ngemeenschap was of gewoon een geografische aanduiding, zal\nvermoedelijk voor altijd onbekend blijven. Het terrein is als\nafzanding Crailoo weggegraven, laatstelijk door een Huizer\ncementfabriek zo’n 50 jaar geleden. Misschien hetzelfde zand als in\nhet cement rond ons paaltje is gebruikt.<\/p>\n\n\n\n

En dan staat er tussen een bezoek aan\nAmsterdam en \u00e9\u00e9n aan Weesp \u201cbussen\u201d. Er staat \u201cItem des\ndinsdag vor onser vrouwendach navitatis was bernd te <\/strong>bussen<\/strong>\nmit X knapen daar henric rijkes ende soen claghede mit sire coerwonde\nverterde hi XV st\u201d. <\/strong>Bussum, maar niet het huidige Bussum maar\nOud Bussem in Huizen. Volgens dr. Blok is \u201cbussen\u201d derde naamval\nmeervoud voor bos. De naam vertaalt zich dan als \u201cOnder de Bossen\u201d\nof \u201cBij de Bosjes\u201d. Bedankt, Bernt!<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Als het om het oudste overgeleverde\nbetreft benaderen historici, zij die het van het geschreven woord\nmoeten hebben, de archeologen, die mijmeren over wat een toevallige\nvondst impliceert. Bernts rekening is eigenlijk een opsomming van\nproza\u00efsch informatie. Van een enkele melding worden conclusies\ngetrokken. Maar zoals de archeologie terdege weet, moet men\noppassen teveel met de kennis achteraf een bepaald modern beeld\nproberen terug te projecteren. Doelgericht er een bepaalde mening\nof gevoelen in willen zien, die er niet per se in is, de\nteleologische dwaling.<\/p>\n\n\n\n

In 1306 blijkt de koster van Laren in\nHilversum gevochten te hebben. Opmerkelijk maar uit zichzelf niet\nveel zeggend. Maar omdat dit de oudste vermelding is, weten wij dat\nLaren al een koster had. En dus moet het ook een kerk en pastoor\ngehad hebben, na Naarden de oudste in het Gooiland (buiten Muderberg\ngerekend, dat in een ander stuk uit 1324 tot het Amstelland gerekend\nwordt).<\/p>\n\n\n\n

Het is natuurlijk heel fijn dat we dat\nhierdoor \u201ctoevallig\u201d weten. Maar er staat niet of Hilversum wel\nof niet een kerk had.<\/p>\n\n\n\n

Waarschijnlijk hadden de meeste dorpen\nwel een zaaltje als kapel, misschien gebouwd aan een van de brinkjes\nwaaraan men samenkwam om buurspraak te houden. Waar het echter om\nging, was om een ingezegend altaar hierin te krijgen om de heilige\nmis te kunnen vieren. Het had allemaal veel voeten in de aarde maar\nwordt gezien als begin van emancipatie van een dorp. Overgeleverd is \ngelukkig dat Hilversum dit in 1416 voor elkaar kreeg. Een teken van\nachterstand, vertrouwen de historici ons toe. In 1424 werd zij ook\ngerechtelijk zelfstandig, met een eigen schepen college. Dus in 1306\nnog niet.<\/p>\n\n\n\n

Van Blaricum is dit allemaal niet\novergeleverd. Volgens sommige impliceert een gerechtelijk stuk over\nveenland uit 1382 dit. Hoelang dan al, onbekend. Anderen twijfelen\nmaar er is toch een gevoelen dat dit wel rond 1400 gebeurd kan zijn.\nWie weet? Gerechtelijk heeft Blaricum zich nooit van Laren\nafgescheiden, al hadden zij uiteraard, zoals alle Gooise dorpen,\neigen buurmeesters.<\/p>\n\n\n\n

Huizen wordt in 1306 nergens genoemd.\nHad het dan geen betekenis nog verworven of hadden de Huizers zich\nnet in dat jaar netjes gedragen? In elk geval weten we van de\n17de-eeuwse Huizer geschiedschrijver Lambert Lustigh dat hij nog\ngelezen heeft dat de parochie in 1409 is gesticht. Vanaf Laren of \nNaarden afgescheiden er niet bijgeschreven. Gevoelen onder auteurs\nvoor beide mogelijkheden. Het lijkt mij in elk geval niet zonder\nbetekenis dat in de eerste schaarbrief van het Gooiland in 1404 de\ndrie schaarmeesters uit Laren, Naarden en \u2026 Huizen kwamen. We mogen\naldus in 1404 een eigen zelfstandige rechtskring gevoelen.<\/p>\n\n\n\n

Naardenkarspel, Larenkarspel en dus\nHuizerkarspel? \n<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Dit uitstapje brengt on terug bij het\npaaltje aan de Prinsenstraat.<\/p>\n\n\n\n

De Prinsenstraat lag vanaf Huizer\nzelfbestuur, in 1409 of niet, op de grens van Naarden en Huizen. Dat\nkwam als volgt tot stand. Het oudste Naarden lag nog buiten het\neigenlijke Gooiland in engere zin en was door de zee verzwolgen. De\nNaarder gemeenschap mocht zich verderop landinwaarts vestigen en deze\nvluchtelingen namen hun kerk mee, dat wil zeggen hun altaar\nwaaromheen een zaal gebouwd werd. Het zou later Oud-Naarden heten.\nDeze werd vervolgens in 1351 geplunderd, verbrand en weer verzwolgen.\nDe graaf wees hun nieuw land toe onder het gerecht van Muiderkarspel.\nIn 1396 krijgt Naarden het oostelijk gedeelte van deze laatste erbij.\nWe hebben van beiden grensbeschrijvingen. We weten dat de oude\noostgrens van Muiderkarspel aldus liep. Vanaf de Loodijk over\nKruisbergen naar \u201cLutticken Enghe<\/strong>\u201d, voort tot aan de Drift\nen voort bij Donghen om de zee in.<\/p>\n\n\n\n

De laatste twee namen zijn niet meer\nevident maar de eerste twee wel. En met de Luttige Eng, wat kleine\neng betekent, wordt onze eng bedoeld.. \n<\/p>\n\n\n\n

Later blijkt, tot 1817 dit de grens van\nHuizen en Naarden te zijn. De grens moet gelopen hebben over het\ntraject Kruisbergen over de Plaggenweg, Gooibergstraat,\nPrinsenstraat, Nieuwstraat en zo over de Huizerweg, vervolgens in een\ngrote bocht naar zee. Naar wij mogen aannemen grensde dit land in het\nnoorden aan het oude land van Oud-Naarden en direct hieronder Huizen.\nWant er zal geen strook niemandsland zijn overgehouden. En Bussum,\ndat wil zeggen Oud Bussem ofwel Hoog Bussum lag dus in Huizen. En\ndeze Huizen\\Bussum was zijn eigen gerecht. Document ontbreekt.\nGevoelen rond 1409 (naar Lustigh). Schaarmeesterschap in 1404 lijken\ndit te bevestigen.<\/p>\n\n\n\n

Bussum werd niet door Huizen eronder\ngehouden. Zoals de baljuw van Gooiland de schout van Larenkarspel in\nHilversum liet ophalen, kon een Schaarmeester van Huizen in Bussum\nwonen. Is zelfs zeer waarschijnlijk regelmatig gebeurd.<\/p>\n\n\n\n

Later, in een tijd na meerdere invallen\ndoor Geldersen rond 1500 heeft de gemeenschap Bussum besloten zich te\nhervestigen aan de weg van Hilversum naar Naarden. Op 500 roeden\nvanaf de Naarder omwalling maar vlak aan hun kleine eng. Misschien\ntoen inmiddels hun beste eng. Rond 1520 is dit proces voltooid.<\/p>\n\n\n\n

Kwam nu Huizen voort uit Naarderkarspel\nof Larenkarspel? Historisch gevoelen is het dus niet eens. Het is\nniet overgeleverd. Zou allebei kunnen. Vermoedelijk is Naardinkland\nin engere zin tot 1351 \u00e9\u00e9n enkel administratieve eenheid geweest.\nMet de verhuizing van de stad lag de nieuwe exclave op grotere\nafstand en werden de facto de dorpen meer zelfstandig. In elk geval\nblijkt Laren en omliggende dorpen in 1387 een eigen eenheid te gaan\nvormen. \n<\/p>\n\n\n\n

Mogelijk gingen de Huizers in Naarden\noorspronkelijk ter kerk. Bij de ondergang van Oud-Naarden zal men\ntijdelijk naar Laren zijn uitgeweken. Misschien beviel dit zo dat men\ndit is blijven doen. Maar of Huizen tegelijk met Laren zich\nemancipeerde, langer aan Naarden bleef of al eerder zijn eigen weg\nging? \n<\/p>\n\n\n\n

Het eerste deel van het misverstand is dat Bussum oorspronkelijk met Muiden (toch waarschijnlijk al in 1296 stadsrechten) en Muiderberg een \u00e9\u00e9nheid vormde. Zoals enkele malen gesteld: Bussum was een zelfstandige dorp onder Muiderberg.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
1887 wordt de Hoog Huizereng bij Bussum gevoegd (Gemeente Hilversum doorgestreept)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Een contradictie op zich lijkt mij,\nmaar goed. tot daaraantoe. In 1396 zou Bussum, zo gaat het verhaal\nverder, onder Naarden gekomen zijn. Hierna, mogelijk rond 1409 zou\narme Bussum weer onder Huizen gekomen zijn. Een eeuw later zouden ze\ngraag weer naar hun oude meester terugkeren, bang als ze zouden zijn\nonbeschermd door Huizen gelaten te zijn voor verdere\noorlogshandelingen. De Bussummers hadden aldus een gevoelen altijd\nweer bij Naarden te willen horen en Naarden had hun toch maar mooi\nland afgestaan. En nu kon de omwalling van de machtige stad hun w\u00e9l\nbeschermen.<\/p>\n\n\n\n

In elk verhaal zit een kern van\nwaarheid. Maar deze historische analyse is erg kort door de bocht.\nNatuurlijk was iedereen geschrokken van het geweld, het waren\nverschrikkelijke tijden. Gold voor alle dorpen. En alle dorpen\nmochten te Naarden schuilen. Droegen ook allen bij aan die omwalling,\nzoals ze ook allen een eigen stukje dijk moesten onderhouden. In die\nzin was Naardinkland wel degelijk een geheel. En afstand tot de stad\nzal in de overweging tot verhuizen nauwelijks een rol hebben\ngespeeld, verschilde weinig.<\/p>\n\n\n\n

Aldus vervallen de meeste \u201chistorische\u201d\nverklaringen. En dat eerste stelling, van het vallen van Bussum, ach,\nhoe eenzaam ver weg, onder Muiderberg? Dat kan beslist niet waar\nzijn.<\/p>\n\n\n\n

Bussum komt in het door de provincie\nNoord Holland uitgebrachte standaardwerk Rapport der Provinciale\nCommissie ter Bestudering van de Gemeentelijke Indeling van\nNoordholland <\/strong>(1949-1951)\ner nogal bekaaid vanaf. Het heeft op latere rapporten en\ngeschiedschrijving invloed gehad. Hierin wordt gesteld dat Huizen wel\nuit Naarden uitgetreden moet zijn. Bussum is van Muiderberg via\nNaarden naar Huizen heen en weer geslingerd en heeft na rijp beraad\neieren voor het geld gekozen. De commissie adviseerde dus ook voor\nsamengaan van Bussum met Naarden. Is het toch nog goed gekomen.<\/p>\n\n\n\n

\nMaar wat zij stelt kan niet waar zijn en ik weet een paaltje om te\nbewijzen, gelukkig. \n<\/p>\n\n\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\nVoor ik dat doe, het tweede misverstand. De commissie laat het in het\nmidden hoe en wat van die twee dorpsgemeenschappen, met dezelfde\nnaam, in verschillende gerechten, met \u00e9\u00e9n gemeenschappelijk\nbestemming. De jongste bloeit op, de andere verloopt. Hoe kan een\nhistoricus beweren dat er twee gelijknamige maar verschillende\ngemeenschappen, in verschillende gerechten op een paar kilometer van\nelkaar zouden zitten, waarvan de leden naar gelieve konden kiezen\nwaar te wonen. Zelfs deze nederige amateur archeoloog ziet in dat er\n\u00e9\u00e9n gemeenschap Bussum was, die besloot samen in bepaalde tijd te\nverhuizen.<\/p>\n\n\n\n

\nHenk Michielse begrijpt dit. Het komt voorbij in zijn stuk in ArNa\n1018-1. Met zijn literatuur in de hand komt hij aldus dan ook tot de\nconclusie: \u201cHet gaat daarbij om Hoog- of Oud-Bussum, dat bij\nBikbergen lag en tot de ban van Muiderberg behoorde.<\/strong>\u201d Een\nreconstructie van de grenzen zal het onmogelijke hiervan echter\naantonen.<\/p>\n\n\n\n

\nDe kaart van de middeleeuwse grenzen is logische wijs een benadering.\nDeliminaties. De archeologie van een grens, de grens van de\narcheologie. Het kan hier of daar een stukje te ver of te kort\ndoorlopen. Wat vast staat, zijn overgeleverde grensbeschrijvingen van\nNaarden 1355 en 1396, die ge\u00efnterpreteerd moeten worden en de\nbanscheiding van Laren en Hilversum, die vrij duidelijk is.<\/p>\n\n\n\n

\nOf de grenzen van Oud Naarden zoals op de kaart liepen of iets\nnoordelijker, is niet duidelijk. wel dat die recht liep. Het huidige\nblokjes-karakter van de moderne grens herinnert hieraan. In de\nlaatste kwart van de 12de eeuw is Naarden hier opnieuw gesticht\nwaarbij men in dit ongebruikte stukje van de streek voor eigen\nvoorziening ter schikking kreeg. De oost-west lopende blokken\nverwijzen in elk geval naar zoiets. Naarden zal ooit wel hebben deel\nuitgemaakt van het Naardinkland van de Hamalandse graaf Wichman maar\nzal zijn noordelijke veenstrook via zijn kleindochter Azela, zoals\nook met het grootste stuk van Soest gebeurt is, aan de bisschop in\nUtrecht zijn gekomen, om weer later aan het kapittel van St. Jan\naldaar geschonken te worden.<\/p>\n\n\n\n

Ik\nga er vanuit dat middeleeuwse grenzen een normaal<\/em>\nverloop zullen gehad hebben. Grote lijnen of wijdse bochten. Die\nkunnen in allerlei hoeken op andere lijnen stuiten, dat is\nonvermijdelijk. Maar alle zaagtanden en verspringende blokjes zijn\nniet oorspronkelijk (althans in deze reconstructie). Zij zijn het\ngevolg van latere geschiedenis. Geruild, verkocht of gecompenseerd.\nStukken van de oorspronkelijke lijn veronderstel ik, als\ngrenslijntjes in elkaars verlengde te liggen. Aldus lijkt Huizen aan\nde zuid zijde een grote lijn te maken die precies over de Tafelberg\ngaat. Ik heb deze dus hieroverheen getrokken, zonder\nverdere historische bron.\nMaar kan best zo echt gelopen hebben. De hoogtekaart toont ook het\nhoge land van Oud Naarden en Huizen tegenover het lage land van\nMuiderkarspel. \n<\/p>\n\n\n\n\r\n\r\n\r\n\r\npijltje toon tweede kaart<\/title>\r\n<style>\r\n .foto1 {\r\n width: 100%;\r\n height: 750px;\r\n background: url(\"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/AHN3-grenzen-BX-r-v-1024x725.jpg\") \r\n no-repeat;\r\n background-size: contain;\r\n\/\/ background-size: cover;\r\n }\r\n .foto1:hover {\r\n background: url(\"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/AHN3-grenzen-BUSSUM-2X-r-v-1024x725.jpg\") \r\n no-repeat;\r\n background-size: contain;\r\n\/\/ background-size: cover;\r\n }\r\n<\/style>\r\n<\/head>\r\n<body>\r\n <div class=\"foto1\"><\/div>\r\n<\/body>\r\n<\/html>\n\n\n\n<p> De overlay toont de twee oorspronkelijke Huizer engen. De linker is onze eng, de Lutticken Enghe. Oud Bussum ligt meer westwaarts, omringd door zijn nabije englanden. Beetje nattevingerwerk, maar realistisch. Stel dat die lijn van Kruisbergen recht af op de kleine eng, niet noordelijk maar een ruimere bocht zuidelijk zou maken (traject A). Dat kan. Het zou voor de Bussummers niet uitmaken dat hun kleine eng eerst in Muiderkarspel en dan in Naarderkarspel zou liggen. Het is dan wel een wonder waarom later, in elk geval tot aan de weg van Naarden naar Hilversum, het klaarblijkelijk onder Huizen valt. Met de afscheiding van Naarden meegegeven als beloning? Voor wat? Als dit was om de Bussummer gemeenschap tegemoet te komen of te belonen, is het opmerkelijk dat ze daar 100 jaar later helemaal geen weet meer van hebben. Waarschijnlijk omdat het altijd bij Huizen al hoorde, zoals alles Bussum tot dan toe had gehoord.<\/p>\n\n\n\n<p> Willen we zelfs heel (Oud) Bussum onder \u201cMuiderberg\u201d brengen, wat in theorie zou moeten, krijgen we een zeer merkwaardige kaartbeeld (traject B). Los van de scheiding tussen hoog en laag land, hoe ga je dit met de beschrijving redden. Vanaf de Drift tot bij Dongen en naar zee. Eerder een rondweg dan een drift. En dan geld hetzelfde argument als hierboven. Het uiterst oosten van Muiderkarspel lijkt als stukje oude grens met Oud Naarden en het uiterst noordwesten van Huizen nog altijd intact. Als we de lijn hiervandaan zuidwaarts doortrekken, doorsnijden we het voormalige dorp. Kan helemaal niet. Of was het een straf voor de Bussummer gemeenschap? Kan bij het normale begrip van recht in de late middeleeuwen er niet mee door. En dat de oorspronkelijke opdeling van Amstel- en Gooiland dwars door het dorp en akkers getrokken zou zijn, lijkt mij beslist onmogelijk. En linksom of rechtsom is het hier, in tegenstelling met het spreekwoord, ook niet mogelijk. Dus ons grenspaaltje toont ons de weg. Hopelijk is dat helder geworden.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"712\" src=\"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/AHN3-grenzen-BUSSUM-CLOSEUP-r-1-1024x712.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1325\" srcset=\"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/AHN3-grenzen-BUSSUM-CLOSEUP-r-1-1024x712.jpg 1024w, https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/AHN3-grenzen-BUSSUM-CLOSEUP-r-1-300x208.jpg 300w, https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/AHN3-grenzen-BUSSUM-CLOSEUP-r-1-958x666.jpg 958w, https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/AHN3-grenzen-BUSSUM-CLOSEUP-r-1.jpg 1249w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\nIn de zelfde tijd besloot Laren ook te verhuizen, hetgeen werd\nbekroond met een nieuw kerk in 1519. Zelfde tijd, ander, theoretisch\nbelangrijker dorp. Motivatie wellicht in beide gevallen hetzelfde.\nAls het geromantiseerd beeld niet kan kloppen, dan zullen er meer\nproza\u00efsche, praktische redenen bestaan. Laren ging van hoog naar\nlaag maar binnen eigen gebied en hield gewoon haar oorspronkelijke\nnaam. Bussum ging van hoog naar laag maar overschreed de afbakening.\nDe oude geografische locatie hield binnen Huizen zijn oude naam. De\nnieuwe Bussummer gemeenschap moest dus wel zijn naam aanpassen. Het\nwerd dus Laag Bussum ter onderscheid van het verlaten Hoog Bussum.<\/p>\n\n\n\n<p>\nHet minder diep hoeven ophalen van water uit de put zal als wel zeer\nprettig op deze nieuwe locatie zijn ervaren. Maar voor Laren en\nBussum zullen mogelijkheden tot nieuwe ontginningen sterk in hun\noverwegingen hebben meegewogen.<\/p>\n\n\n\n<p>\nIn Bussums geval zal de toestemming van Naarden, misschien zelfs op\nuitnodiging van hun, van belang zijn geweest. Het belang meer voedsel\nte kunnen opbrengen was algemeen. Specifiek zou de weg tussen de stad\nen Hilversum hiervoor een goed beschikbare locatie voor lijken.\nNaarden kreeg zijn eigen zuidas. De Bussummers verbouwden reeds op de\nHoog Bussummereng ten zuiden van deze nieuwe locatie en\nwaarschijnlijk ook al op de Naardereng ten noordwesten ervan. En de\njonge Westereng bood kans hier nieuwe gronden te ontginnen. Misschien\nhielp mee dat de maatlanden, voor gras en hooi, hier ook dichterbij\nlagen.<\/p>\n\n\n\n<p>\nAls de nieuwelingen maar op 500 Gooise roeden van de stad bleven, was\nde verhuizing in ieders voordeel.<\/p>\n\n\n\n<p>\nMaar wat onmiskenbaar is dat het Huizer gebied als een dolk ver naar\nhet westen het Gooiland insteekt. In 1817 liep haar land nog naar de\nweg met Hilversum. Geval misschien van zo’n afgeruilde zaagtand.<\/p>\n\n\n\n<p>\nOf de eng aan bij weg altijd had opgehouden? Later zeker, maar die\nweg naar Hilversum zal pas na 1351 enig betekenis, omvang of status\nhebben verworven. De kleine ontginningen ten zuiden van de\nGooibergweg zijn wellicht pas een latere tijd bij het oude bouwland\nbetrokken.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignright size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"684\" src=\"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/oude-eng-bussum-1949-1024x684.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1323\" srcset=\"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/oude-eng-bussum-1949-1024x684.jpg 1024w, https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/oude-eng-bussum-1949-300x200.jpg 300w, https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/oude-eng-bussum-1949-1536x1026.jpg 1536w, https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/oude-eng-bussum-1949-958x640.jpg 958w, https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/oude-eng-bussum-1949-800x534.jpg 800w, https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/oude-eng-bussum-1949-600x400.jpg 600w, https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/oude-eng-bussum-1949-272x182.jpg 272w, https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/oude-eng-bussum-1949.jpg 1593w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">De Laatste Dagen van de Oude Eng<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>\nEn oud was die zeker. Er is voor dat de wijk hier is neergezet\ngeboord. Een enkdek van 100 cm dik, hetgeen met de vuistregel van 10\ncm per eeuw op duizend jaren bewerking duidt. Een tijd zover terug\ndat er andere gemeenschappen in het Gooiland moeten zijn geweest en\nandere sociale verhoudingen. Andere klimaat, hydrologie en andere\ngewoontes. Misschien hebben mensen vanuit die Wolfsbergen of de Lange\nHeul hierop gewerkt of zijn hiernaartoe vertrokken. Misschien zijn\ndie ook ooit naar Bussum vertrokken, Hoog Bussum dan wel te verstaan.<\/p>\n\n\n\n<p>\nIn elk geval was het in gebruik door de gemeenschap Bussum in de late\nmiddeleeuwen. Het was Het was hun tweede, kleine eng. Dicht bij huis,\nrond het huidige Oud Bussem moeten hun eerste akkers hebben gelegen.\nDorp en land in onbruik geraakt rond 1500. Maar de verder weg gelegen\nakkers van het oude dorp bleven in gebruik tot ver in de vorige eeuw.\nHet was een Hoog Bussummereng omdat het dat lang voor de verhuizing\nnaar Naarden al was. Sinds mensenheugenis. En Bussum hoorde onder\nHuizen, al sinds Huizen een eigen zelfstandigheid verwierf.<\/p>\n\n\n\n<p>\nEen zeer oude eng. En de weg er achterlangs, loopt er, bij benadering\neven lang. Dus de weg is misschien het oudst door mensenhand gemaakt\nobject als onderdeel van die openbare meubilair. Een karrenspoor\nwordt eens zandweg om later geasfalteerd zijn ultieme evolutie te\nvervolmaken.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignleft size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"586\" src=\"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/prinsenstraat-klinkhamer-1855-x-r-1024x586.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1321\" srcset=\"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/prinsenstraat-klinkhamer-1855-x-r-1024x586.jpg 1024w, https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/prinsenstraat-klinkhamer-1855-x-r-300x172.jpg 300w, https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/prinsenstraat-klinkhamer-1855-x-r-1536x879.jpg 1536w, https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/prinsenstraat-klinkhamer-1855-x-r-2048x1172.jpg 2048w, https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/prinsenstraat-klinkhamer-1855-x-r-958x548.jpg 958w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Prinsenstraat v\/a de Brinklaan door dhr. Klinkhamer in 1855 (paaltje achter de dames in de bosjes)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>\nVan de dorpsleraar, meester Dirk Ledder uit de 18de eeuw wordt\nbeweerd dat hij met zijn voorhuis in Bussum woonde, terwijl zijn\nachterhuis in Huizen stond. Waarschijnlijk heeft deze aan de\nNieuwstraat gestaan. Maar enkel vroege topografische kaarten tonen de\nblokjes van boerderijen als instulpingen op vreemd grond. Het zijn\neen beetje die zaagtanden en blokjes in miniatuur. Het is duidelijk\ndat om mee te doen met de dorpsverplichtingen, die voor lidmaatschap\nvan de gemene buren vereist was, je in het dorp gevestigd moest zijn.\nOf dit formeel geregeld is of dat de Bussummers aan landjepik deden,\nde kaartenmakers hebben deze de facto situatie in elk geval zo\nopgetekend.<\/p>\n\n\n\n<p>\nEn die bochtjes? Een karrenspoor of weg wil rechtdoor, zoals een\ngrens dat liefst ook wel wil. Wellicht dat het aan de noordzijde van\nde Prinsenstraat wat drassig was. Of zelfs een waterput. Het loopt\nhier van Hoog Bussum naar Laag Bussum af (misschien overbodig te\nvermelden). Lokale omstandigheden kunnen rechte wegen doen wijken. En\ndus zelfs grenzen. Hoewel die noch pas veel later hier aan de order\nkwamen.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"621\" src=\"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/prinsenstraat-streetview-2x-r-1024x621.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1319\" srcset=\"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/prinsenstraat-streetview-2x-r-1024x621.jpg 1024w, https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/prinsenstraat-streetview-2x-r-300x182.jpg 300w, https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/prinsenstraat-streetview-2x-r-958x581.jpg 958w, https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/prinsenstraat-streetview-2x-r.jpg 1155w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Zelfde aanzicht anno 2018<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>\nHet valt niet uit te sluiten dat wat mensen zich al op het gebied van\nhet latere Laag Bussum gevestigd hebben, in de tijd dat het als rand\nvan de lagere gronden gerechtelijk of administratief onder Muiderberg\nviel. Maar geen enkel gemeenschap, die zich Bussum noemde, Hoog Laag,\nOud, Nieuw of Klein heeft onder Muiderberg geressorteerd. Huizen is\nhaar oorsprong en Naarden werd haar lot. Of Huizen\\Bussum onder\nLarenkarspel ooit is gevallen of enkel onder Naardenkarspel is niet\nduidelijk.<\/p>\n\n\n\n<p>\nDeliminaties. Je hoeft er niet zelf in te geloven, maar men houde er\nrekening mee,<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>FEBRUARI 2020 Grenspaal tussen Hoog en Laag Bussum. Tevens grenspaal tussen de gerechten Naarden en Huizen. Later grenspaal tussen de gemeentes Bussum en Hilversum. Deliminatie, afbakening van zaken. Men moet voorzichtig zijn zich niet op onbevoegd terrein te bevinden. Wat voor iedereen boven de grond zichtbaar is in de openbare ruimte, valt onder monumenten. Domein […]<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1681","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1681","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1681"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1681\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6806,"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1681\/revisions\/6806"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/naerdincklant\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1681"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}