{"id":529,"date":"2019-09-22T17:17:42","date_gmt":"2019-09-22T15:17:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/rijnstreek\/?page_id=529"},"modified":"2019-09-22T17:40:57","modified_gmt":"2019-09-22T15:40:57","slug":"opgravingsverslagen-door-p-j-m-de-baar","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/rijnstreek\/opgravingsverslagen-door-p-j-m-de-baar\/","title":{"rendered":"Opgravingsverslagen door P.J.M. de Baar"},"content":{"rendered":"\n

Dinsdag 25 september<\/strong>.     P. de Baar <\/p>\n\n\n\n

Nadat op maandag 24 september de opgraving formeel begonnen was met de\nopeningshandeling door de burgemeester en wethouder Knape, stond de volgende\ndag in het teken van het opschaven van de oppervlakte, die door de regen in het\nweekend een soort grauwsluier gekregen had. Daardoor waren de eerder zo scherp\nzichtbare sporen vrijwel helemaal vervaagd. Op sommige plekken was er zelfs\nbovenop klei een dun laagje zand gespoeld, of op grijs zand lag ineens een\nsoort waas van bruinig zand. Begonnen werd met het middenterrein, dat in ieder\ngeval droog was. Maar het was wel duidelijk dat alles wel heel nat was, en dan\nis schaven niet zo ideaal. Daarom werd de pomp naar de put gesleept en begon\nzijn werk. De gevolgen daarvan werden met het uur beter zichtbaar: enorme vlakken\ndie sinds de aanleg bijna veertien dagen geleden constant onder water gestaan\nhadden, kwamen nu weer \u2018boven\u2019. Toen de pomp zelfs de put waarin de\naanzuigslang lag tot op de bodem toe leeggepompt had, moest hij weer afgezet\nworden, omdat het laatste water niet zo snel meer toevloeide. Maar ook al is\nhet laatste hoekje nog niet droog, er is nu in ieder geval voldoende\noppervlakte beschikbaar om woensdag flinke lappen te kunnen schaven. Aan de\narbeid dus, voor senior-archeoloog Willem Jezeer, een aantal leden van de\nArcheologische Vereniging Rijnstreek (gewoonlijk AWN genaamd) en (maximaal) zes\nvrijwilligers uit Katwijk (of elders). Daarover zal een volgende keer verslag\ngedaan worden. <\/p>\n\n\n\n

vrijdag 28 september    Opgraving vol sporen<\/strong>!       \nP. de Baar <\/p>\n\n\n\n

Begunstigd door het fraaiste nazomerweer dat maar wenselijk is, werd de\nafgelopen dagen verder gewerkt aan het droogmaken van het terrein, het schaven\nvan vlakken en het couperen van enkele vlekken. Het droogmaken is, zeker nu het\nniet geregend heeft, dusdanig gelukt dat nu zo goed als alles droog is, zeker\nals er \u2019s-morgens even gepompt wordt. Integendeel, er dreigt nu iets anders:\nstuiven van zand, vooral van de storthopen. Maar met niet al te veel wind\nhoeven we nog niet bang te zijn voor een zandstorm als in de Sahara, waardoor\nalles weer overstuift en je weer opnieuw kunt gaan schaven.
\nDe vlakken die langere\ntijd onder water gestaan hebben, zijn nu al deels geschaafd, zodat de sporen\nweer duidelijk worden. Dat is vooral nodig om op de Open Dag, zaterdag 29\nseptember van 10 tot 16 uur (iedereen is welkom, maar liefst wel met laarzen!),\nde bezoekers te kunnen tonen waar de sporen zijn en hoe de plattegrond van de\ngevonden boerderijen eruit gezien kan hebben. Dit schaven is een moeizaam\nkarwei, maar moet nu eenmaal gebeuren; voorlopig zijn er (ook veel Katwijkse)\nhandjes genoeg om dat niet urenlang te hoeven doen.
\nEn dan het couperen of\nanderszins uitgraven van vlekken die gevonden zijn en waarvan verwacht wordt\ndat er wel vondsten in gedaan kunnen worden. En inderdaad is er wel een en\nander gevonden, zoals een Merovingisch kommetje met een soort radversiering,\nwaarbij de natte klei van de al wel gevormde pot behandeld is met een soort\nradje, waardoor er twee ringen met min of meer identieke indrukken ontstaan\nzijn. Ook is een soort peddel gevonden, waarvan de steel wel erg kort is:\nindertijd al afgebroken of pas later in de grond gezet als een soort steun en\ntoen afgebroken, of gewoon deels verrot? Zo geeft alles wat je opgraaft leuke\npuzzeltjes.
\nIn de gecoupeerde\nvlekken, waar dus de helft van een min of meer ronde donkere verkleuring\nuitgespit wordt om het profiel te kunnen bestuderen, en de uitkomende grond\nheel zorgvuldig bekeken wordt op voorwerpen of vondsten, werd heel wat bot\naangetroffen. De gedachte is dat het slachtafval is. Helaas is het in zo\u2019n\nslechte staat, dat als je bijvoorbeeld een aantal kiezen mooi op een rijtje\nziet, bij het uitpeuteren alles losraakt en je alleen de kiezen overhoudt \u2013 die\nzijn door het glazuur haast onverwoestbaar, maar de kaak waar ze in zaten, is\nsoms alleen nog maar een soort bruine vlek. Maar misschien kan later nog eens\ngekeken worden van welk dier die kiezen waren, zodat we weten of bijvoorbeeld\neen stal bewoond werd door paarden, koeien of gapen\/scheiten (voor wie dat niet\nbegrijpt: omdat het verschil tussen botten van geiten en schapen vrijwel niet\nte zien is, wordt in de archeologie altijd gesproken van geit\/schaap, en als je\ndat samenvoegt krijg je een nieuw woord: gaap of scheit). En wellicht kan zo\u2019n\ndeskundige ook nog wat zeggen over de leeftijd van het dier waar de tanden van\nwaren: een kalfje, een rundje of een volwassen koe of stier. En zo graven we\nverder\u2026. <\/p>\n\n\n\n

Zaterdag 29 september: Open Dag!<\/strong>         \nP. de Baar <\/p>\n\n\n\n

De Open Dag mag met recht een succes genoemd worden, al was het aantal\nbezoekers niet echt groot. Maar in een weldadig najaarszonnetje hebben ze wel\nwaar gekregen voor hun moeite om door een wildernis de opgravingsputten te\nbereiken. Ze konden daar de opgravers aan het werk zien en konden langs de in het\nzand gekraste lijnen rond de gevonden sporen lopen om daar uitleg te krijgen\nover hoe al die sporen ge\u00efnterpreteerd moeten worden. En als ze geluk hadden,\nkonden ze er getuige van zijn dat er juist een scherf of stuk hout aangetroffen\nwerd, en dan natuurlijk heel voorzichtig uitgetroffeld of uitgegraven (als het\nwat dieper zit, zoals houten paaltjes). De ene keer is het een aardige vondst,\nmaar er worden ook zaken gevonden waarvan de vinder niet echt enthousiast\nwordt, zoals kiezelstenen (maar ook die zijn voor de archeologen interessant,\nwant die zijn hier ook wel door menselijke activiteit terechtgekomen), of een\ntabakspijpje (een getuigenis van wellicht een akkerbouwer die bezig was zijn\noogst binnen te halen en daarbij zijn tere kleipijpje brak en ter plaatse\nachterliet). Trouwens, aan de grootte van een pijpje is al af te lezen of het\neen vroege (1600 \u00e0 1700) of een late (19e eeuw) is, en aan het hielmerk kun je\nvaak de tabakspijpmaker herkennen. Van veel pijpmakers is bekend van wanneer\ntot wanneer ze actief waren, zodat dit een behoorlijk exacte indicatie is voor\nde datering ervan, en daarmee soms van de laag waarin de pijpekop aangetroffen\nwerd.
\nOok degenen die de\nopgraving verrichtten zijn met een tevreden gevoel huiswaarts gekeerd. Er werd\nper saldo toch best wel wat gevonden, wat altijd weer bevrediging schenkt.\nInmiddels is een vijftal bakjes vol vondsten gereed om gewassen te worden,\nwaarna bij enkele scherven van \u00e9\u00e9n en dezelfde pot gepuzzeld kan worden en als\ner inderdaad scherven aan elkaar passen, die gelijmd worden. En als er dan niet\nal te veel aan ontbreekt, kan zelfs tot restauratie overgegaan worden, dus het\ninvullen van ontbrekende delen met gips. Dat witte gips krijgt eventueel een\nkleur door verfstof van de goede kleur aan het gips toe te voegen, of het witte\ngips achteraf in de goede kleur bij te schilderen (al moet altijd zichtbaar\nblijven dat het een restauratie is).
\nEr gaat dus nog heel wat\nwerk zitten in de behandeling van de vondsten. Na wassen (en drogen) en soms\npuzzelen, moet alles gedetermineerd worden, opgemeten of gewogen, van\nvondstkaartjes voorzien (anders weet je binnen de kortste keren niet meer waar\nwelk scherfje of voorwerp gevonden is) en in opgeborgen in plastic zakjes of\nzakken (bij grotere hoeveelheden uit \u00e9\u00e9n vondstnummer). En als dan alles\nvolgens de (z\u00e9\u00e9r gedetailleerde!) regelen der kunst verwerkt is, naar een\ndefinitieve bewaarplaats overgebracht. Maar de mooiste zaken zullen niet zomaar\nroemloos in zakken in een donker depot verdwijnen waar niemand ze kan zien;\nintegendeel, in het Katwijks Museum zal er een vitrine ingericht worden waar\nook de ge\u00efnteresseerde Katwijker (of andere museumbezoeker) ze kan bekijken.\nDus komt dat zien! (al duurt het nog wel enkele dagen voor het zover is). En\nkomt het horen! Want op woensdagavond 3 oktober is om 20.00 uur daar de lezing\ndoor Henk van der Velde over de vroegere opgravingen in de Zanderij. Toegang\ngratis! Dus tot ziens. <\/p>\n\n\n\n

Donderdag 4 oktober: vervolg opgraving Katwijk-Zanderij fase 9<\/strong>.        \nP. de Baar <\/p>\n\n\n\n

In de afgelopen dagen (dinsdag, woensdag en donderdag) is verdergegaan met\nhet couperen en uitprepareren van de sporen van de aangetroffen\nhuizen\/boerderijen. Dat leverde flink wat vondsten op, maar meest bestaand uit\nkleine scherfjes en botjes. Echt spectaculaire zaken zaten daar niet tussen. We\nmoeten ons dus maar tevreden stellen met bijvoorbeeld nog weer een scherfje met\nradjesversiering, dat misschien wel past aan de eerder opgegraven scherven van\neen potje. Daar moet te gelegener tijd maar eens op gepuzzeld worden.
\nMaandagavond en dinsdag\nis stevig doorgewerkt om alle vondsten tot nu toe te wassen; dat gebeurt in\nAlphen aan den Rijn. Zo\u2019n driekwart van alle vondsten is nu schoon, althans\nschoon genoeg voor het moment; soms moet later nog eens wat achtergebleven zand\ngepeuterd worden uit kleine gaatjes, of een aanslag verwijderd. Zo zijn er\nmeerdere scherven beroet tijdens het in of boven het vuur staan tijdens het\nkoken. Nu liggen die vondsten te drogen \u2013 helaas is het geen hoogzomer meer,\nzodat een volle week zeker wel nodig is om alles door-en-door droog te krijgen.\nDaarna kunnen de droogrekjes weer leeggeruimd worden en de inhoud in plastic\nzakjes verpakt voor determinatie en eventueel puzzelen of zelfs restauratie in\neen latere fase.
\nAls een soort staalkaart\nvan wat er in deze opgraving al gevonden is, zijn enkele vondsten, nog wel een\nbeetje vochtig en daarom nog niet gelijmd, in een vitrine in het Katwijks\nMuseum tentoongesteld. Daar zijn ze tijdens de normale openingsuren te zien.\nEen tweede vitrine zal volgende week ingericht worden. Te zien zijn scherven,\nmet een grote slinger versierd of met radjesversiering (tien scherven van\nhetzelfde potje), maar ook een merkwaardige steen, mogelijk ooit opgeraapt\nlangs het strand of de oever van de Oude Rijn en naar de Zanderij gebracht en\ndaar weggegooid of verloren. Ook is er een negentiende-eeuwse pijpenkop te\nzien, die door een zandgraver of schorsenerenteler is weggegooid.
\nWoensdagavond was in het\nKatwijks Museum de lezing door Henk van der Velde als eerste in een reeks van\ndrie. De zaal was met zo\u2019n vijftig toehoorders haast helemaal bezet. Hij\nvertelde dat hij lange herinneringen aan Katwijk heeft: 22 jaar geleden was\nzijn eerste klus als professioneel archeoloog juist daar. Het is ook een van de\noudste plekken waar intensief gegraven is; al in 1772 liet Johannes le Francq\nvan Berkhey een gravure maken van het afzanden, waarbij de humuslagen en\nspontane watervallen heel mooi in beeld gebracht zijn. Zo behandelde hij alle\nactiviteiten die in en om Katwijk op archeologisch gebied ontplooid zijn,\nvooral voor de Romeinse en Vroegmiddeleeuwse perioden. Vanzelfsprekend ging dat\ndoor tot de huidige dag, want van zijn bedrijf ADC zijn er medewerkers bezig\nzowel in de Zanderij als in Valkenburg naast de N206, Tjalmaweg, waar de\nRomeinse weg is aangetroffen en ongelofelijke hoeveelheden Romeins afval\ngevonden. Beide opgravingen hebben boven verwachting veel materiaal en sporen\nopgeleverd, al miste hij nog wel een mijlpaal, een grafveld bij de Zanderij en\neen burcht van een lokale edele (zelfs het woord koning viel). Maar dat zijn\nnatuurlijk de wensdromen van een bevlogen archeoloog. In ieder geval kreeg hij\nvan een aandachtig en tevreden publiek een welverdiend applaus.
\nWoensdag 10 oktober zal\nde volgende lezing plaatshebben door Jasper de Bruin over de opgravingen uit de\nMerovingische periode in Oegstgeest bij museum Corpus. Komt dat horen en zien! <\/p>\n\n\n\n

6 oktober: En de gravers groeven verder<\/strong>            \nP. de Baar <\/p>\n\n\n\n

De afgelopen week werd rustig doorgewerkt aan het uitgraven van sporen, met\nname door het couperen. Dat betekent het in twee delen scheiden van een vlek of\nspoor in de grond, groot of klein, en het uitgraven van \u00e9\u00e9n helft ervan.\nDaarbij wordt de scheiding scherp afgestoken om te kunnen zien hoe diep een\ningraving gaat, of er b.v. hout in zit (vari\u00ebrend van een dun staakje tot een\nflinke balk) en hoe de vorm van de verkleuring precies is. Zodra dat klaar is,\nwordt van het profiel van de bewaarde helft een foto gemaakt (vaak meer dan\n\u00e9\u00e9n) en daarna wordt het profiel getekend op millimeterpapier. Dat is op\nschaal, zodat achteraf de foto en tekening samen een volledig beeld geven van\nde doorsnede van het spoor. Daarna wordt ook de tweede helft uitgegraven en als\ndat nodig is, de uitgekomen klei of zand zorgvuldig doorwoeld en fijngewreven\nop zoek naar scherven of ander hard materiaal. De vele aangetroffen wortels van\nriet kunnen we missen als kiespijn, maar zelfs kleine stukjes houtskool,\ngrindsteentjes en brokjes hout worden in een plastic vondstenbakje gedeponeerd,\nvan een watervast vondstkaartje voorzien (want anders kun je later niets meer\nterugvinden), in een plastic zakje gestopt, gewassen, gedroogd, gedetermineerd\nen eventueel gepuzzeld en gerestaureerd. Dat is dus nog een heel lange weg v\u00f3\u00f3r\nalles in kannen en kruiken is en het eindrapport opgesteld kan worden. Het\ngeduld van velen, met name uit Katwijk, zal dus flink op de proef worden\ngesteld, maar je kunt geen ijzer met handen breken en vooral de noeste werkers\nvan de AWN-Rijnstreek werken nu eenmaal niet een normale werkweek lang aan deze\nzaken, maar slechts een aantal uren in de week. Het moet wel vrijwilligerswerk\nblijven!
\nHet uitgraven van de\nsporen vorderde goed; hele stukken zijn afgewerkt. Wanneer de komende week een\nkraan de put komt vergroten, kan desnoods een flink deel van de stort al in de\nbestaande put gegooid worden. Wel zijn er nog een paar hoeken niet echt aan\nsnee geweest, onder meer vanwege de nabijheid van de stort, waardoor er wel\neens gevaar voor een diepe put zou kunnen ontstaan. Maar als de stort weg is en\nde bovengrond weggegraven, kunnen op de plaatsen waar vermoed wordt dat er\naardewerk of ander materiaal in de grond zit, pas goed flink diepe sleuven of\nputjes gegraven worden. Ook midden op het terrein is er een zeer grote put\nwaarin ongelofelijk veel botmateriaal zit, vooral slachtafval. Daar zijn al\nvele moeders met kinderen bezig geweest om uit de vette klei, die aan alles\nblijft plakken en soms even afgespoeld moet worden, die botten te verzamelen.\nVooral de kinderen vinden het prachtig om dat materiaal uit de bagger te\nbergen, en een meisje dat vijf minuten voor tijd nog een fraaie onderkaak van\nvermoedelijk een schaap vond, was helemaal in de wolken. Zo kan je dag toch\nniet meer stuk? Dat ze vanwege de modder er als kleine zwijntjes uitzagen,\nmocht de pret niet drukken \u2013 en na een flinke douche is het allemaal weer snel\nvergeten. Ook zaterdag is er op volle kracht doorgewerkt in dit moddergat en\nnog zoveel boven water gehaald dat daar ook komende week nog wel wat\ndoorgemodderd zal gaan worden. Daarover zullen we komende week verder\nvertellen. En zaterdag 13 oktober (tussen 10 en 16 uur) is iedereen weer welkom\nom het terrein te betreden (waarbij laarzen wel onmisbaar zijn) en met eigen\nogen te zien hoe de opgraving in zijn werk gaat. Alvast van harte welkom! <\/p>\n\n\n\n

Donderdag 11 oktober: En de put groeide en groeide\u2026<\/strong>    P. de\nBaar <\/p>\n\n\n\n

De afgelopen dagen stonden in het teken van het vergroten van de bestaande\nopgravingsput, met name op de plekken waar vermoed wordt dat sporen van\nMerovingische boerderijen doorlopen. Inderdaad kon door het weggraven van de\nbovengrond een flink stuk spoor vervolgd worden tot duidelijk werd dat het\neinde bereikt was, te zien aan een plek waar het spoor ophield op de plaats\nwaar je de toegang tot de boerderij kunt verwachten. Daarmee was wel een lengte\nvan de volledige boerderij van zo\u2019n dertig meter bereikt, hetgeen wel\nuitzonderlijk te noemen valt. Wellicht is dat de geboorte van een nieuwe\nsoortnaam: de Katwijk-boerderij. In de archeologie zijn veel nieuwe verschijnsels\ngenoemd naar de plek waar die voor het eerst gevonden zijn, zoals de\nVlaardingencultuur of Swifterbantcultuur. 
\nAlle sporen in de oude\nput zijn inmiddels afgewerkt, dus gecoupeerd, uitgetroffeld, hout geborgen, op\nmetaal afgepiept en vanzelfsprekend gefotografeerd en getekend (als dat de\nmoeite waard was). Daarmee is een geweldige hoeveelheid documentatie verzameld,\ndie nog volledig verwerkt moet gaan worden \u2013 een klusje dat niet een paar\nweken, maar wel maanden in beslag zal gaan nemen. Natuurlijk kunnen er wel snel\nvoorlopige conclusies getrokken worden, maar voor de precieze uitwerking is\nveel meer nodig. Zo moeten alle vondsten gewassen, gedetermineerd en in een\ndatabestand ingevoerd worden; ook iets wat niet in een handomdraai gerealiseerd\nkan worden. Afgelopen maandagavond heeft een drietal studenten archeologie een\nflinke bijdrage geleverd door het wassen van vuile vondsten en inpakken van al\ngewassen materiaal, waarvoor vanzelfsprekend zeer veel dank past. Dinsdag is de\nrest gewassen, zodat er op dat gebied gelukkig geen achterstand is. Overigens\nzijn wij de studenten archeologie in zijn algemeenheid zeer veel dank\nverschuldigd. Door hun bijdrage konden grote aantallen coupes gezet worden,\ngetekend, geschaafd en wat al niet, wat niet haalbaar geweest zou zijn als we\nalleen met AWN\u2019ers en vrijwilligers uit Katwijk e.o. hadden moeten werken. Dat\nvoor sommigen in het kader van een soort stage hier studiepunten mee te\nverdienen zijn, doet daar absoluut niet aan af; beide partijen zijn met de\ninzet zeer tevreden.
\nWoensdagavond was de\ntweede lezing in het kader van deze publieksopgraving. Jasper de Bruin sprak\nvoor een weer vrijwel volledig gevulde zaal in het Katwijks Museum over de\nopgravingen naar een Merovingische nederzetting en de daarbij behorende\nkunstwerken (blijkend uit grote ingegraven palen, vermoedelijk kadewerken) in\nde buurt van museum Corpus langs de A44 onder Oegstgeest. Dit was een prachtige\nopgraving in heel wat jaarlijkse campagnes, waar haast een generatie\narcheologen met het nobele handwerk van de archeologie te velde vertrouwd is\ngemaakt. Zelfs nu nog wordt daar gegraven; wie wel eens over de N206\n(Tjalmaweg) rijdt, kunnen de enorme hopen grond in die hoek niet ontgaan zijn.\nVanzelfsprekend probeerde hij een relatie te leggen tussen wat hij daar\ngevonden heeft en wat er nu in Katwijk-Zanderij fase 9 aan het licht is\ngekomen. Zijn betoog zal velen aangesproken hebben en duidelijk gemaakt wat\nvoor groot belang ook de Katwijkse opgraving voor de Nederlandse archeologie\nheeft.
\nDe kraan gaat\nonverstoorbaar verder met het vergroten van de put, zodat er nog meer\nopgravingsvlak beschikbaar komt. Zaterdag 13 oktober kan iedereen zich ter\nplaatse laten voorlichten door een bezoek te brengen aan de opgraving, in het\nkader van de Nationale Archeologie Dagen (NAD). Je kunt daar dan zien hoe de\nopgraving aangepakt is en hopelijk zijn er dan nog heel veel sporen te zien,\nzodat uitgelegd kan worden hoe een Merovingische boerderij er in plattegrond\nruwweg uitgezien heeft. Alvast welkom, maar denk wel aan laarzen! <\/p>\n\n\n\n

Zaterdag 13 oktober: Nationale Archeologiedagen (NAD)<\/strong>    P. de\nBaar <\/p>\n\n\n\n

De Nationale Archeologie Dagen (NAD), in veel plaatsen drie dagen beslaand, van vrijdag 12 tot zondag 14 oktober, is in Katwijk-Zanderij fase 9 op de zaterdag aangewend om zoveel mogelijk Katwijkers (en anderen) te laten zien wat er bij hen \u2018om de hoek\u2019 aan archeologisch onderzoek aan de gang is. Overigens is er nog een plaats waar in dat kader het nodige te zien was: in het Torenmuseum in Valkenburg en de opgraving langs de N206 (Tjalmaweg) daar. Wie daar niet voor gereserveerd had of nog niet genoeg archeologie gezien had, kon ook nog doorstromen naar de Zanderij. Daar was zelfs op vrijdag nog een route door waterplassen en onkruid gebaand voor bezoekers die geen waterdicht schoeisel hadden.
Ook in de put was rekening gehouden met veel bezoek: afgezien van een gemakkelijke toegang tot de put werden tal van sporen ingekrast en van plastic vondstnummertjes voorzien. Zo zie je een plattegrond veel beter. Natuurlijk kun je ook op een storthoop klimmen voor een overzicht van een deel van de put, maar dan zie je het soms nog niet echt goed. In ieder geval hebben velen weer van deze activiteit genoten, vooral begunstigd door een weldadig zonnetje.
De AWN-Rijnstreek kon niet op volle sterkte uitrukken omdat er tegelijkertijd ook in Alphen aan den Rijn activiteiten in het kader van de NAD ontplooid moesten worden, maar er waren genoeg noeste gravers aanwezig om het publiek een goede indruk van de werkzaamheden te bieden en tekst en uitleg te geven.
En dan zien we nu uit naar de laatste lezing in de reeks van drie, op de woensdagen om 20.00 uur in het Katwijks Museum. Deze zal op 17 oktober gehouden worden door Menno Dijkstra, die een dik proefschrift geschreven heeft over de geschiedenis en archeologie van de mondingen van de Rijn en de Maas in (ook) de Merovingische periode. Hij zal ons vertellen over wat hij allemaal uit oud archeologisch onderzoek heeft kunnen halen en welke problemen oude kronieken en andere handschriften de geschiedkundigen bereid hebben bij hun interpretatie van bijvoorbeeld plaatsnamen uit die geschriften. Ook nu is iedereen weer welkom; toegang gratis.
De opgraving zelf duurt nog de hele week, maar is al volgeboekt voor wat belangstellende Katwijkse helpers betreft\u2026
\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Foto: H.W. van der Leeuw<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Donderdag 18 oktober: het einde van de opgraving Zanderij nadert! <\/strong>    P. de\nBaar <\/p>\n\n\n\n

Omdat komende zaterdag 20 oktober de laatste dag van de opgraving zal zijn,\nis er de afgelopen dagen nog hard gewerkt om binnen die gestelde tijd alles\nnetjes af te werken. Er is nog een extra sleuf getrokken, waar \u2013 zoals verwacht\n\u2013 vooral ploegsporen aangetroffen zijn. Het gewenste grafveld, en misschien nog\nwel meer Merovingische boerderijen of wat al niet, zal dus wel niet meer\nontdekt worden, mocht het er zitten. Maar nu al kan gezegd worden dat alle\ninspanningen tot nu toe en nog te leveren, zeer veel opgeleverd hebben.
\nOok nu gaat het vinden\nvan vooral bot, maar toch ook wel scherven van potten en pannen, gewoon door.\nDie van de vorige week zijn grotendeels gewassen, maar er bleef toch nog wel\nwat over; de achterstand is in ieder geval overzienbaar. Over een paar weken\nzal dit wel klaar zijn en dan kan er gedetermineerd gaan worden. Dat er dan\neens een maandagavond uitvalt dat er niet gewassen wordt omdat er een lezing is\n(op 29 oktober), zal de zaak niet geweldig ophouden. Maar zoals al eerder gezegd\nzal het totaal afwerken van de hele opgraving nog de nodige tijd duren.
\nAfgelopen woensdag was\nde laatste lezing in de cyclus van drie lezingen over de Merovingische tijd in\nKatwijk en omgeving. Menno Dijkstra vertelde een groot en geboeid publiek over\nzijn interpretatie van de opgravingen in deze streek en vooral welke\ngevolgtrekkingen daaruit gemaakt kunnen worden ten aanzien van de geschiedenis\nvan de Oude Rijn en de bewoning daarbij. Dit werd ge\u00efllustreerd met veel\nkaartjes en foto\u2019s, zodat het publiek een prima idee kon krijgen hoe het er in\ndie tijd wellicht uitgezien heeft. Door deze cyclus zullen velen een veel beter\ninzicht gekregen hebben, en dat was de bedoeling ervan. Voor de genoten\ngastvrijheid in het Katwijks Museum zijn wij zeer dankbaar. Inmiddels heeft het\nbestuur van de afd. Rijnstreek besloten om, zodra de uitwerking van de\nopgraving ver genoeg gevorderd is, nog een keer een lezing in Katwijk te houden\nover de resultaten ervan en in hoeverre er bestaande vragen beantwoord zijn en\nwat de bijdrage van deze opgraving is aan de geschiedschrijving van Katwijk in\nde Merovingische tijd. En dan kan hopelijk het filmpje met drone-opnamen\ngetoond worden, dat nu wegens technische problemen niet wilde werken. Daarvoor\nis dat toch echt te leuk. Dit houdt dus een belofte voor de toekomst in, waar\nhet Katwijkse publiek toch ook van moet kunnen genieten. Wordt dus toch nog\nvervolgd\u2026 <\/p>\n\n\n\n

Zaterdag 20 oktober: eind goed, al goed!<\/strong>   P. de Baar <\/p>\n\n\n\n

Zoals altijd wegen de laatste loodjes het zwaarst en gelukkig kwam zaterdag\neen van de vrijwilligers met een mini-gravertje helpen, zodat er nog veel\nsporen gecoupeerd konden worden en er nog veel hout uitgegraven werd. Met een\nflinke groep schavers konden de sporen afgewerkt worden waar heel veel bot,\naardewerk en zelfs glas (uiterst zeldzaam in Merovingische context) uit\ngetroffeld werd. Kortom, alles wat we wilden opgraven is afgewerkt en heeft tot\neen flink aantal vondsten geleid, die nu gewassen en verder behandeld zullen\nworden. Zodra dat mogelijk is zal verder bericht worden over opvallende zaken\nen een algemeen overzicht gegeven worden.
\nDat deze opgraving een\nsucces is geworden, was er zeker ook aan te danken dat de weergoden ons\nontzettend gunstig gezind waren. Om in september en oktober dag-in dag-uit in\neen lekker zonnetje te mogen werken, is toch fantastisch? En dan de hoeveelheid\nwerk: niet te weinig, maar gelukkig ook niet te veel, want het gaat aan het\nhart van iedere archeoloog als er tal van sporen niet afgewerkt kunnen worden\nof putten waarin heel veel vondstmateriaal zit, niet geleegd kunnen worden.\nKortom, bij iedereen alleen maar tevreden gezichten.
\nVrijdagmiddag en\nzaterdagmiddag werden de deelnemers hartelijk bedankt voor al hun inzet en\narbeid. Daarbij moeten speciaal genoemd worden de senior-archeologen Willem\nJezeer en Channa Cohen Stuart, die alles in goede banen geleid hebben en met\nhun expertise zaken gezien hebben die minder ervaren (vrijwillige) archeologen\nzeker gemist zouden hebben. Dan de AWN\u2019ers, zowel van Rijnstreek als van andere\nafdelingen. Vervolgens de studenten, die een geweldige steun bleken te zijn. En\ntot slot de Katwijkers die in zo groten getale hebben meegewerkt en daar de\neerste beginselen van de archeologie hebben meegemaakt. Zij allen waren de\nnijvere mieren in de werkput, maar daarnaast hebben ook vele anderen een\nonmisbare bijdrage geleverd, zoals (zonder naar volledigheid te willen streven)\nde gemeente Katwijk (met name Joke Ouwehand), het Katwijks Museum voor de\nlezingen en vitrines, fotografen, metaaldetectoren, de bestuurder van de\nmini-graver en ga zo maar door. De opgraving heeft ook voor heel veel\npubliciteit gezorgd, tot in de NRC toe, en trok veel publiek, vooral op de Open\nDag en de Nationale Archeologiedagen. En ook de financiers past veel dank; zij\nzijn genoemd op de website.
\nOp zaterdag was\nonherroepelijk het einde. Na het afscheid nemen van veel personen die in de\nloop der tijd goede bekenden geworden waren, moesten nog even alle vondsten en\nvoorraden ingeladen worden en daarna volgde een \u2018concert voor twee stofzuigers\u2019\nom de kilo\u2019s zand die in de vloerbedekking gelopen waren, weg te zuigen en\nalles schoon achter te laten. Het was dan ook met een zucht van verlichting dat\nhet hek dichtgetrokken werd, maar toch eigenlijk ook wel met een beetje\nweemoed. Tabeh, Zanderij!
\n  <\/p>\n\n\n\n

Dinsdag 13 november: er wordt nijver verder gewerkt<\/strong>  P. de Baar. \n\nVandaag twee wetenswaardige\nfeiten: de put is dichtgegooid en de directiekeet na gebruik door ons weer\nnetjes opgeleverd, tot tevredenheid van die directie. Alle spullen zijn weer\nterug in Alphen aan den Rijn. Daar is vandaag begonnen met het opbergen van de\nmeest in de weg staande zaken. Zo zijn alle schoppen schoongemaakt en in het\nvet gezet, zodat ze niet wegroesten. Maar er zal nog flink gestouwd moeten\nworden om alles weer op zijn oude plek te krijgen.
\nHet wassen is voltooid waar\nhet bot, aardewerk en minder vaak voorkomende zaken als glas, hutteleem,\nnatuurlijke steen (hardsteen, tufsteen, grind, een wetsteen) en wat houtskool\nbetreft. Dat is mooi, want dat kan komende dinsdag, als alles droog is,\ningepakt worden, zodat er daarna aan de determinatie begonnen kan worden. Zoals\nhaast onvermijdelijk zijn de vondsten met de laagste nummers het allerlaatst\naan bod gekomen om te wassen, en omdat het nu eenmaal het handigste is om met\nvondstnummer 1 te beginnen met determineren, moet er dus nog even gewacht\nworden. Maar de databases waarin de gegevens ingevoerd moeten worden, zijn al\ngemaakt of staan in de steigers, zodat er al snel begonnen kan worden. Dat\ninvoeren is wel een kwestie van lange adem, een wel zeer lange ademtocht van\nzeker enkele maanden. En dan komen nog alle foto\u2019s, coupe-tekeningen,\nspoornummers enz. enz. Gelukkig krijgen we enige versterking in het verwerken\nvan die enorme hoeveelheid zaken en gegevens.
\nIs daarmee het wassen afgelopen?\nNou nee, er staan nog twee grote emmers en een aantal zakken, waaronder flink\ngrote, met monsters. Die moeten nog wel even gezeefd worden. Nu hebben we wel\nmooie zeven, maar dat is toch ook best een flink tijdrovende klus. En als het\nmooie scherfjes zijn, is het niet zo\u2019n probleem, maar als je b.v. veel\nhoutskool hebt waardoor je amper ziet wat een brokje klei en wat houtskool is,\nis het best nog wel een klus. En uiteraard moet alles ook weer drogen, wat ook\nweer tijd kost. Maar nu het \u2018gewone\u2019 wassen afgelopen is, kan alle (althans\nveel) energie in dat zeven gestoken worden. Ook staan er nog een paar grote\nzakken met metaal, maar dat zal wel licht schoongeborsteld moeten worden, want\nmet water veroorzaak je soms alleen nog maar meer roest. En het merendeel is\nvrij recente \u2018meuk\u2019, amper enige moeite waard. Maar het moet volgens de regelen\nder kunst toch wel gedetermineerd worden (en dan meteen gedeselecteerd?).
\nKortom, er is een flinke klus\nafgesloten, maar het einde is nog niet helemaal in zicht. En dus wassen, zeven,\nborstelen, determineren en databasen we maar weer rustig verder. Iedereen wil\nzo snel mogelijk weten wat we nu allemaal wel niet gevonden hebben, maar je\nkunt geen ijzer met handen breken: het hele proces kost nu eenmaal veel tijd,\nzeker als je er geen vijf volle dagen per week aan werkt (zoals wij drukbezette\nvrijwilligers). Maar inmiddels is ook gewerkt aan de kaarten, zoals een\nhoogtekaart en allesporenkaart, die zo spoedig mogelijk verspreid gaan worden\n(en ook op deze site geplaatst). Het blijft dus de moeite waard om zo af en toe\neens te kijken\u2026 \n\n\n\n<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dinsdag 25 september.     P. de Baar Nadat op maandag 24 september de opgraving formeel begonnen was met de openingshandeling door de burgemeester en wethouder Knape, stond de volgende dag in het teken van het opschaven van de oppervlakte, die door de regen in het weekend een soort grauwsluier gekregen had. Daardoor waren de eerder zo […]<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-529","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/rijnstreek\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/529","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/rijnstreek\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/rijnstreek\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/rijnstreek\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/rijnstreek\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=529"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/rijnstreek\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/529\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":541,"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/rijnstreek\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/529\/revisions\/541"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.awn-archeologie.nl\/afdeling\/rijnstreek\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=529"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}