Limes excursie

Met Helinium op zaterdag 28 februari 2026 op reis door de tijd naar het Katwijks Museum in (inderdaad) Katwijk en het Huygens Museum in Voorburg. Daar zijn respectievelijk tentoonstellingen te zien over onder andere de Peutingerkaart en over eetgewoonten in de Romeinse tijd in Forum Hadriani.

Katwijks Museum (open op zaterdag tussen 10.00 en 17.00 uur)

Voorstraat 46

2225 ER Katwijk ZH

Huygens Museum (locatie Notarishuis) (open op zaterdag tussen 12.00 en 17.00 uur)

Herenstraat 101

2271 CC Voorburg

Tabula Peutingeriana – De Peutingerkaart (Katwijks Museum)

De kaart is vernoemd naar de geleerde en monnik Konrad Peutinger (1465-1547) die de originele Romeinse kaart in 1508 erfde en daar kopieën van maakte. Het origineel wordt tegenwoordig als verloren beschouwd. Van de originele kopieën zijn wel exemplaren bewaard gebleven en daar zijn later gravures van gemaakt. Van de originele koperplaat zijn in 1618 en 1624 herdrukken gemaakt en daarvan is er nu één in bezit van het Katwijks Museum.

De kaart geeft een beeld van de Romeinse wereld, ten tijde van keizer Augustus

(27 voor Chr. – 14 na Chr.).

De originele kaart werd bijgewerkt tot in de vierde eeuw. Het begint bij de Noordzee en geeft aan wat de toenmalige reiziger over Nederland moest weten. De Rijn (fluvius Renus) en de Maas (fluvius Patabus) doorsneden het gebied dat Patavia (Batavia) heette. Aan de kust ligt Lugduno dat als een grote stad werd aangegeven. Dit kan betekenen dat Katwijk meer was dan alleen De Brittenburg en ten tijde van de Romeinen een behoorlijk grote stad was.

Aan tafel met de Romeinen (Huygens Museum in Voorburg)

In de tentoonstelling Aan tafel met de Romeinen ontdekt de bezoeker de eetgewoontes van de bewoners van Forum Hadriani, de Romeinse stad die zich bevond op de plek van het huidige Voorburg. De komst en ontwikkeling van het Romeinse Forum Hadriani bracht grote vernieuwingen in de lokale eetcultuur: de Romeinen introduceerden nieuwe ingrediënten, gebruiksvoorwerpen en recepten. Met de ontwikkeling van de stad als leidraad neemt de tentoonstelling de bezoeker mee op een culinaire reis door de Romeinse keuken.

Een kijkje in de keuken

In de tentoonstelling krijg je aan de hand van Romeinse bodemvondsten uit Forum Hadriani en de omgeving een inkijkje in de eet-en kookgewoontes van de bewoners van de regio. In de tentoonstelling is het bijzondere ‘zondagse servies’ van de Romeinen te zien: het zogeheten Terra sigillata, wat gestempeld aardewerk betekent. Deze rode kommen en bekers waren het servies van de welgestelde burgers. De bodemvondsten vertellen een verhaal en geven een inkijk in het dagelijkse leven van tweeduizend jaar geleden. In de tentoonstelling wordt je als bezoeker uitgedaagd om verder te kijken dat het object zelf. Een kruik is niet zomaar een eenvoudig aardewerken voorwerp, maar werd ooit gebruikt voor het bewaren en vervoeren van wijn, vissaus of olijfolie, producten die vanuit het Middellandse Zeegebied werden aangevoerd. Zo blijkt één kruik al een tastbaar spoor van een internationaal handelsnetwerk.

Diner

Na afloop eten we ergens nog een hapje in een gezellig etablissement.

Als je meegaat, meld je dan even aan voor zaterdag 21 februari 2026 bij – uitsluitend – Jurrien Moree (jurrienmoree@xs4all.nl). Dan kunnen we voor voldoende (auto)vervoer zorgen.

Datum: Zaterdag 28 februari 2026

Vertrektijd: 10.00 uur

Plaats: Nader te bepalen

Aanmelden: Voor zaterdag 21 februari 2026 bij Jurrien Moree

Informatie: jurrienmoree@xs4all.nl (Jurrien Moree)

 

Limes excursie

Met Helinium op zaterdag 4 april 2026 op reis door de tijd naar het Huis van Hilde in Castricum en het Archeologisch Museum in Haarlem. Daar zijn respectievelijk tentoonstellingen te zien over een wachttoren uit de Romeinse tijd en over 17^e-eeuwse tuinpotten.

Huis van Hilde (open op zaterdag tussen 11.00 en 17.00 uur)

Westerplein 6

1901 NA Castricum

Archeologisch Museum Haarlem (open op zaterdag tussen 13.00 en 17.00 uur)

Grote Markt 18K

2011 RD Haarlem

Romeinen op de uitkijk (Huis van Hilde)

Romeinen in Noord-Holland? Vaak wordt gedacht dat de Romeinen zich uitsluitend in het Zuiden van Nederland vestigden, met de Rijn als noordelijke grens. Tótdat archeologisch onderzoek anders aantoonde, zoals de opgraving van de resten van een Romeinse wachttoren in Krommenie, waarover de nieuwe tentoonstelling ‘Romeinen op de uitkijk’ in Archeologiemuseum Huis van Hilde gaat.

De opgraving

Een structuur van houten palen en opvallend veel typisch Romeinse objecten; tijdens het eerste archeologisch onderzoek in 1964 was het nog niet duidelijk wat zich vroeger op de locatie van het voormalig sportterrein Provily in Krommenie bevond. Piet Kleij, archeoloog van de gemeente Zaanstad: “Eerst was het nog speculeren; betrof het hier een Romeinse handelsplaats, een veekraal of misschien wel een vuurtoren?” Pas tijdens de opgravingen in 2018 en 2024, uitgevoerd door Argo, werd duidelijk dat het ging om een Romeinse wachttoren uit de eerste eeuw na Christus met een grote palissade (een houten omwalling) van wel een half voetbalveld groot.

Nieuw licht op Romeinse geschiedenis
Eerder was er al de spectaculaire vondst van de twee Romeinse forten bij Velsen. Nog niet zo lang geleden werden op de plaats waar nu ongeveer de Velsertunnel ligt, sporen gevonden van een castra, een groot Romeins legerkamp van vele hectaren groot. Nu het archeologisch onderzoek in Krommenie heeft aangetoond dat de sporen in Krommenie daadwerkelijk van een Romeinse wachttoren zijn, kan worden vastgesteld dat het hier gaat om de – tot nu toe – meest noordelijke Romeinse militaire post op het vaste land. Met deze vondst wordt nieuw licht geworpen op de Romeinse aanwezigheid in Noord-Holland en is de geschiedenis van het Romeinse Rijk een stukje herschreven.

Spectaculaire vondsten

Nog meer bewijs voor de Romeinse aanwezigheid in Krommenie werd geleverd door de vondst van diverse objecten. Zo zijn onder meer een puntgave fibula (mantelspeld), een fragment van een Romeinse speer, een olielampje met gladiator, een deel van een schrijfplankje en een metalen strip van een Romeinse helm aangetroffen. Maar ook zo’n 6.500 scherven en soms zelfs complete potten van inheems en Romeins aardewerk. De meest spectaculaire vondsten zijn, tezamen met een maquette van de wachttoren, nu te zien in de nieuwe, vergrote tentoonstellingsruimte in Huis van Hilde.

Nieuwe vragen

Zou de wachttoren onderdeel zijn geweest van een lint van wachttorens tot aan het Romeinse havenfort in Velsen? Vinden we in de toekomst misschien nog noordelijker wel nieuwe torens? En waarom was de doorgang in de houten omheining zo groot? Was het misschien wel om boten te lossen? “De opgravingen hebben veel vragen beantwoord maar ook nieuwe vragen opgeleverd”, aldus Piet Kleij, “met als belangrijkste vraag: wat deden de Romeinen eigenlijk zo ver noordelijk?” In de tentoonstelling wordt het publiek uitgenodigd om na te denken over deze en andere vragen en zo een eigen theorie over de Romeinse aanwezigheid in Noord-Holland te formuleren.

Stripboek en kinderlijn

Bij de tentoonstelling is tevens een kinderlijn ontwikkeld waarin kinderen aan de hand van een speurtocht alles ontdekken over de opgraving, de Romeinen en de vondsten in Krommenie. De vondst van de Romeinse wachttoren in Krommenie was ook aanleiding voor het stripboek ‘De Romeinen deel 2 – De Friese Opstand’, een laagdrempelige manier om kinderen kennis te laten maken met dit onderwerp.

Paradijs in een pot. 17^e-eeuwse tuinpotten uit Haarlemse bodem (Haarlem)

Vanaf 17 april (JM: toch wel 2025 of eerder) is bij ons de tentoonstelling ‘Paradijs in een pot’ te zien. Centraal in deze tentoonstelling staan de 17^e-eeuwse tuinpotten die de stadstuinen in Haarlem sierden. Hoe zagen deze stadstuinen eruit, wat weten we ervan en wat vinden we er van terug bij archeologisch onderzoek? Dit soort tuinen waren niet aan iedereen voorbehouden, dit waren de tuinen voor de welgestelden. Wat was de mode bij de tuinaanleg in de 17^e eeuw? En hoe ontwikkelde de stadstuinen zich naar de tuinen bij de buitenplaatsen buiten de stad? En wat groeide, bloeide en leefde er nog meer in de tuin?

In deze bloemrijke tentoonstelling wordt dit in geuren en kleuren verteld.

Diner

Na afloop eten we ergens nog een hapje in een gezellig etablissement.

Als je meegaat, meld je dan even aan voor zaterdag 28 maart 2026 bij – uitsluitend – Jurrien Moree (jurrienmoree@xs4all.nl). Dan kunnen we voor voldoende (auto)vervoer zorgen.

Datum: Zaterdag 4 april 2026

Vertrektijd: 10.00 uur

Plaats: Nader te bepalen

Aanmelden: Voor zaterdag 28 maart 2026 bij Jurrien Moree

Informatie: jurrienmoree@xs4all.nl (Jurrien Moree)