ALLE OBJECTEN VAN DE MAAND >>

juni 2026

De Engdijk van Laren

Laren staat wel bekend als het oudste dorp van ‘t Gooi. Ons eigen Sander Koopman heet in het oude dorp een metertje onder het maaiveld een laag van maar liefst een miljoen jaar teruggevonden. Ook is er binnen de gemeente een huis uit de prehistorie gevonden. We gaan er eigenlijk wel vanuit dat in ’t Gooi sindsdien toch tenminste enig bewoningscontinuïteit is geweest. De dorpen van ‘t Gooi zullen als buurschappen met hun naam alle wel teruggaan naar de vroege middeleeuwen.

Toch zal men in het oude dorp tevergeefs zoeken naar het middeleeuws Laren. De oude kerk stamt uit de 16de eeuw, de oudste boerderijen uit de 17de eeuw. In de middeleeuwen was de bewoningskern rond St. Jan. In het kapel op het katholieke gedeelte van de begraafplaats zou een steen van de oude kerk zijn ingemetseld. Voor de rest is alles behalve het bergje zelf vrij recent.

Toch schuilt hier nabij nog een stukje van dat middeleeuwse Laren. Zeker in het zomergroen is het niet meteen opvallend maar het strookje van het fietspad vanaf La Place langs de Westerhei moet een heel eind in de middeleeuwen teruggaan. Vooral de greppel tussen strook en heide vormt het monumentale bewijs hiervoor.

De indeling van de oude kern van Laren rond St. Jan kan alleen bij benadering en met een korreltje zout geschat woerden. Een LIDAR hoogtekaart genomen iets ten noorden van de begraafplaats (ter hoogte van kamp Laren 1, links) helpt ons misschien op weg.

We mogen ons vóór het kerkhof oorspronkelijk een brink voorstellen. Deze zal niet alleen, naar wij ons óók zonder bericht kunnen indenken, een ker(k)mis feest met markt hebben gediend (een voorrecht op de patroonsfeest van de eigen kerk). In de middeleeuwen zal vooral het van dagelijks belang zijn geweest om de schapen te verzamelen. De potstallen van de boerderijen waar de schapen overnachtten waren van voornaam belang als voedingsbron voor de akkertjes.

We zien op de scheiding van aan de rand van de heide met name een duidelijke greppel lopen, rechts waarvan nog iets van dijkwerk, een engdijk. In oude tijden moet een houtwal hier bovenop hebben gestaan, ongetwijfeld met prikkels. Als er bramen stonden, leverde dat een lekkernij op in het seizoen. Nabij de brink maakt de greppel een knik. Gelukkig  lijkt er nog een klein fragment over voor de manege. De scheiding maakte, naar mijn overtuiging een knik naar het oosten om het oude dorp. Later moet de greppel daar zijn doorgetrokken, in de 19de eeuw ten behoeve van het militaire oefenterrein. De doorgangen in de dijk kunnen best even oud als deze zijn, indertijd voorzien van een hek.

Op de hoogtekaart zien we aan de westzijde van de hoogte van deze oude buurt, op de overgang tussen hoog en laag iets wat lijkt op een achterzijde van het oude dorp, waarachter de grote eng zich bevond. We zien dus twee oude wegen. De westelijke, wellicht nooit meer dan een pad, is in elk geval geen doodweg. Het komt niet uit op het kerkhof. Je kon vanuit Hoog Bussum prima naar St. Jan erover gaan, echter ging de route dan over Larenberg en Hein Duvel. Dan was de route langs de heide wellicht te prefereren. En deze kwam dan wel uit op de brink bij het kerkhof.

Resten van de oorspronkelijke oost-west lopende verkaveling zijn vanaf een strook langs de engdijk nog duidelijk terug te vinden. Het dorp zal enkele dwarswegen hebben gehad, misschien niet meer dan paden. We hebben al iets van een achterkant van het dorp verondersteld. Het huidige straatpatroon kan een aanwijzing zijn van de oude situatie. Van twee kandidaat oude wegen lijkt de Hart Nibbriglaan voor ons interessant. Deze is tenminste wel geraaid op de brink. Met toegeknepen ogen is het voor te stellen dat die ooit, 500 jaar geleden recht erop doorliep. 

Maar het staat niet vast dat wegen het dorp geheel hoefden te doorkruisen. Het blok aan de brink kan best al in de middeleeuwen zijn ontstaan. De dwarswegen kunnen oorspronkelijk zeer rudimentair zijn geweest, alleen bedoeld voor gebruik door belendende erven. Dus terug naar de engdijk.  De strook zal zo oud zijn als de oorspronkelijke verkaveling. Als drift was het veel beter de schapen hierover te laten gaan dan over de eventueel smallere dwarspaden. Op zich kon je prima door een hek aan de noordzijde de strook in.

Aan de heizijde van de dijk zien we een kleine wirwar aan karensporen. We mogen daarin de oude weg zien van Oud Bussum, langs Oud middeleeuws Laren, naar de oude brink en oude kerk. En vanaf daar alle kanten op.

Reageren? Klik hier

Yankel Kobalowitz