ALLE OBJECTEN VAN DE MAAND >>

Voorjaar 2026

lieu de mémoire 1

de speelplaats bij Station Mediapark

herinnering aan een oud boerderijtje op de Hilversumse Eng

(Vaste lezers van onze rubriek hebben gemerkt dat de afgelopen tijd er beetje de klad is gekomen in de continuïteit van het Object van de Maand. Daar zijn verschillende redenen voor. Er zijn interne en externe spoken. Veel afleveringen in het verleden kosten misschien toch veel meer tijd en aandacht dan voor een maandelijkse stukje verwacht mag worden. Toch heb ik het altijd graag gedaan. Niet alle verhalen die de moeite waard zijn te vertellen, passen nu eenmaal op een telefoonscherm.

Er zijn addenda bij te werken. Ik wil ook graag wat grotere stukken aanpakken. Sommigen kijk ik erg naar uit, anderen zit ik tegenaan te hikken. Maar het moet omdat het belangrijk is. Ik heb bedacht dat ik naast enkele grotere studies, die ik hier of op een ander plaats zal openbaren, het wellicht ook zo leuk is verschillende zaken aandacht te geven, die interessant zijn, aandacht waard maar minder diepgaand. Die passen dan weer beter in de maandelijkse afwisseling. Lieu de mémoire, plaatsen van herinnering, zaken van verschillend cultuurhistorisch gewicht, die je vanuit een oudheidkundig interesse toch wil weten. Ook curiosa, losse dingetjes, soms niet goed te plaatsen maar wel leuk om te weten. We kijken hoe dat bevalt. Ik hoor graag wat u ervan denkt.)

Wie op station Mediapark aan de zijde van de Stephensonlaan uitstapt, kan het opvallen dat de rijen bomen rond de speelplaats schuin op de overige bebouwing staan. Het is altijd fijn wanneer in de omgeving zaken, ogenschijnlijk willekeurig een bestaande ordening doorbreken. Soms is dit bewust gebeurd om iets levendig aan een plek toe te voegen. Soms ie dit toevallig ontstaan om wat voor reden.

Hier is iets van vroeger bewust geïncorporeerd ter herinnering aan een stukje Hilversum voordat deze wijk gebouwd werd. Voor WOII stond hier van de weinige boerderijtjes op de eng. Toen die gesloopt was en men met de aanleg van de wijk begon, heeft men de bomen die de rand van het boerenerf vormden en er toevallig nog stonden ondanks de oorlogswinters, besloten te behouden als aandenken aan vroeger, een lieu de mémoire.

Veel is niet bekend over deze boerderij. De oude kaarten behandelen het buitengebied vrij stiefmoederlijk. Buitens en landgoederen kregen nog wel aandacht die ze verdienden, bouwsels op de grote eng lijken vaak als etherische elementen niet de moeite waard van de cartografen.

Er zijn mij van de boerderij helaas ook geen ansichtkaarten bekend. Des te leuker dat vorig jaar een schetsboekje op Marktplaats voorbijkwam van een tienermeisje op de Borneolaan dat eind jaren 20 enkele tekeningen gemaakt heeft, waarin na de oorlog (want met ballpoint) een paar woorden ter verduidelijking zijn toegevoegd.

Zo verteld zij dat zij woensdagmiddagen na pianoles toentertijd op het Noordse Bosje bij de bekende schrijfster Truida Kok (mevrouw Hoitsema) doorbracht. Haar weefgetouw, een bosje bloemen en enkel van Truidas kippen heeft zij daar vereeuwigd.

Wat voor ons van groter cultuurhistorisch belang is, is dat zij onze boerderij (boerderij, hei naar Crailoische brug) heeft opgetekend. We mogen haar dankbaar zijn, dat zij het kleine boerderijtje wel haar moeite waard vond vast te leggen.

Zonder al teveel details laat zij toch de belangrijkste aspecten zien. Een huisgedeelte met in het verlengde een stal of schuur. Een niet atypische geheel. Helaas ontbreekt de schoorsteen. Ook zien wij bijvoorbeeld geen put. Bomen onttrekken een groot deel aan het zicht. (Zo zal het echter wel geweest zijn.) Toch is het gebouw met metselwerk, de ramen en luiken met enig vertrouwen goed weergegeven. Niet geheel duidelijk is uit welke richting de boerderij is getekend.

Waar kijken we op dit schetsje naar? Kunnen we aangeven hoe oud het boerderijtje was?

In de tijd dat de spoorwegmaatschappijen nog met elkaar concurreerden, besloot de HIJSM een eigen spoorlijn tussen de hoofdstad en het Duitse Ruhrgebied aan te leggen, als alternatief op de spoorlijn Amsterdam – Elten van de NRS. Het deel tussen het Amsterdamse station Oosterdok en Amersfoort (de Gooilijn) werd geopend in 1874.

Station Hilversum Media Park werd geopend in 1974 onder de naam Hilversum NOS. In mei 1989 werd dit veranderd in Hilversum Noord. Op 15 december 2013, de dag waarop de treindienstregeling 2014 in Nederland inging, was de wijziging in Hilversum Media Park echter een feit.

Met de heringebruikname van station Hilversum als intercitystation in december 2007 is de sneltrein serie 5800 (Amsterdam Centraal-Amersfoort) vervangen door een stoptrein, waardoor er weer viermaal per uur treinen stoppen op Hilversum Media Park, in beide richtingen (Hilversum en Naarden-Bussum/Weesp). In 2010 en 2011 werd de nieuwe traverse op het station gebouwd. Deze overdekte, cilindervormige brug met geperforeerde aluminium wanden werd eind juli 2011 voor het publiek opengesteld en verbindt de perrons niet alleen met elkaar, maar ook met het nabijgelegen Media Park. Daartoe overbrugt het de Mies Bouwmanboulevard en de Willem Ruisweg. De traverse komt direct in het Media Park uit. Op 15 september 2011 was de officiële opening. Daarbij werd ook de naam van de traverse onthuld: Via de kijkbuis. Op het uiteinde aan de kant van het Media Park staat namelijk een afbeelding van een testbeeld.

De oudste opname van de boerderij op de topografische kaart is uit 1890. Een klein vierkant terrein is recht op de spoorrichting getekend. Op de kaart uit 1875 is nog niets te zien. Geeft dit dan de periode aan van bouw? Het is niet onmogelijk. Uiterst merkwaardig is dan wel dat het erf van de boerderij juist niet recht op de spoorlijn is gericht. Als de spoorlijn ouder was, waarom heeft die niet als oriëntatie gediend?

Op de kaart van 1836 lijkt hier in de buurt een gebouwtje. Nader bekeken blijkt het wel langs de latere spoor te liggen maar een stuk meer naar het viaduct. In 1850 ontbreekt dit weer. Het ander gebouwtje. Komt op latere kaarten wel terug. Het lijkt op een heuveltje te staan maar blijkt eigenlijk op een half meter dieper liggend terrein te staan.

De topografische kaart van 1952 (21 jaar na een vorige!) is van groot belang. We zien er het oude door het nieuwe overgenomen worden. De verschillende raaiingen zijn zijn juist aangegeven. We zien ook aan de overkant van de spoorlijn een terrein dat goed bij onze erf goed aansluit.

We zien hoe de spoorlijn de latere richtingen in de wijk heeft beïnvloed. We zien dat op de oorspronkelijke eng de lijnen noordwaarts grosso modo iets naar het oosten neigden terwijl het spoor en de lijnen van de tegenwoordige wijk juist iets naar het westen neigen.

Als de boerderij bij de oude verkaveling hoorde en dus ouder is dan de spoorlijn, wie weet? Dan is die vaak over het hoofd gezien. Toch wel volgens de tekening een echt boerenwoning waarvan de stal wellicht later is aangebouwd. De tekening lijkt een wat oudere gebouw niet uit te sluiten.

Onlangs is op het oude Phillips terrein, in een toevallig gekozen strookje, volledig onverwachts een boerderij van rond 1600 teruggevonden. Het zou heel toevallig zijn als daarmee de enige verloren en vergeten boerderij zou zijn teruggevonden. Onze tekening lijkt een 17de-eeuwse bouw niet uit te sluiten.

Veel van de boerderij zal niet over zijn. Al weet je nooit wat je niet weet. Heel goed kunnen scherven nog onder de speelplaats liggen. Wellicht een enkel muntje. Een waterput zou mooi zijn terug te vinden maar beerput zou de vroeger bewoners echt weer tot leven kunnen brengen.

Toch moeten wij al blij zijn dat in die voortmakende opbouwjaren na alle oorlogstrauma’s er toch besloten is, hoe klein ook, een herinnering aan het verleden op subtiele wijze voor ons in stand te houden.

REAGEREN ?

Yankel