Tentoonstellingen

Om archeologie zichtbaar te maken, worden de leden van de AWN vaak gevraagd om tentoonstellingen te organiseren door regionale instellingen zoals de bibliotheek, het historisch museum of gemeentekantoor. Zo worden er exposities ingericht op thema of regio. Verschillende onderdelen van het maken van een tentoonstelling kunnen worden uitgevoerd:

  • selecteren van vondstmateriaal
  • selecteren van ondersteunend historisch materiaal zoals archiefstukken
  • inrichten tentoonstelling
  • maken van zaalteksten
  • maken van objectbeschrijvingen
  • maken van overzichtskaarten of maquettes
  • maken van tentoonstellingscatalogus
  • PR-activiteiten zoals persberichten voor de lokale krant of het maken van tentoonstellingsfolders
  • organiseren officiële opening
  • geven van rondleidingen

Agenda

Porseleinkoorts

Startdatum: 14/10/2023
Einddatum: 01/09/2024
Tijd: 00:00 - 00:00
Locatie: Princessehof, Grote Kerkstraat 11, 8911 DZ Leeuwarden.
Tentoonstelling

Porseleinen beesten van meer dan een meter hoog; goud, zoete pastelkleuren, exuberante schilderingen en opengewerkte kunststukken: in de loop van de achttiende eeuw wordt Europa bevangen door porseleinkoorts. Twee vorstenhuizen storten zich in een concurrentiestrijd vol intriges, spionage en dramatiek. Samen ontketenen ze een rage die zich uitstrekt over Europa en zelfs nu nog haar sporen nalaat. Een zinderend verhaal over het ontstaan van het Europese porselein, vertelt door twee iconische personen uit deze turbulente tijd: Augustus de Sterke (1670 – 1733), oprichter van de Meissen porseleinfabriek in Duitsland, en Madame de Pompadour (1721-1764), beschermvrouwe van de Sèvres porseleinfabriek in Frankrijk. In het najaar van 2023 presenteert Keramiekmuseum Princessehof de rijke tentoonstelling Porseleinkoorts, die ons een inkijkje geeft in de roerige achttiende eeuw en een ode is aan het ambacht. De tentoonstelling bevat de mooiste objecten uit Dresden en Sèvres, die nu voor het eerst (en misschien wel voor het laatst) naar Nederland reizen.

Doggerland (onder de vlag-tentoonstelling)

Startdatum: 01/11/2023
Einddatum: 01/11/2024
Tijd: 00:00 - 00:00
Locatie: Ecomare, Ruijslaan 92, 1796 AZ De Koog-Texel
Tentoonstelling

Gedurende de ijstijden was de Noordzee een koude steppe, waar wolharige neushoorns, mammoeten, rendieren en Neanderthalers leefden. Later bewoonde ook de moderne mens dit gebied. Tegenwoordig wordt het Doggerland genoemd, en soms ook wel ‘Atlantis van de Noordzee’. De Doggerland-tentoonstelling uit 2021, met de reconstructie van de eerste neanderthaler van Nederland, reist onder de vlag van Onder ons in kleine vorm en onder wisselende titels door naar verschillende musea in Nederland

Expositie ‘Goed Gevormd. Van klei tot keramiek’.

Startdatum: 05/03/2024
Einddatum: 02/03/2025
Tijd: 11:00 - 15:00
Locatie: Stationserf 99, 3991 KX Houten
Tentoonstelling
RL-ArchWrkgr_logo

De expositie gaat over de geschiedenis, de ontwikkeling en de vormenrijkdom van aardewerk, vanaf de prehistorie tot in de huidige tijd. Honderden keramische voorwerpen die gevonden zijn in de Kromme Rijn streek zijn op thema uitgestald in vitrines. Ook zijn er videopresentaties en kunnen bezoekers via QR-codes meer informatie krijgen. Peter Koch bood wethouder van den Berg de eerste museumgids over de expositie aan.

De expositie ‘Goed Gevormd, van Klei tot Keramiek’ is vanaf 5 maart 2024 gratis te bezoeken op de museumzolder van het Oude Station (Stationserf 99), iedere zaterdag en dinsdag van 11.00 tot 15.00 uur .

Meer info: https://www.archeologiehouten.nl/

Expositie ‘Van klei tot keramiek’ geopend

Gouden Vrouwen. Frankische schatten thuisgebracht

Startdatum: 09/04/2024
Einddatum: 07/12/2024
Tijd: 00:00 - 00:00
Locatie: Stadsmuseum Rhenen, Markt 20 (ingang Kerkstraat) 3911 LJ Rhenen
Tentoonstelling
Mantelspelden van goud en zilver^J ingelegd met almandijn. Collectie Rijksmuseum van Oudheden ©RMO (1)

Dit jaar keren ze eindelijk terug naar huis, naar Rhenen: flonkerende sieraden met edelstenen uit India, munten, prachtig bewerkte gespen, delicaat glaswerk, huisraad en wapens. Ze zijn daar in 1951 gevonden, onderaan de Donderberg. Hier lag de grootste vroegmiddeleeuwse begraafplaats van Nederland. Maar liefst 1100 mannen, vrouwen, kinderen uit de Frankische periode (tussen 350 en 800 na Christus) kregen hier een graf. ‘Het wonder van de Donderberg’ was destijds nationaal groot nieuws. De circa 3000 vondsten kregen na onderzoek een plek in de nationale archeologische collectie, bij het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) in Leiden.

Bijna 75 jaar na de opgravingen kan het publiek een topselectie hieruit bewonderen in expositie ‘Gouden Vrouwen. Frankische schatten thuisgebracht’ in Stadsmuseum Rhenen. Van 9 april tot en met 7 december 2024 wacht het publiek een duik in de verrassend rijke cultuur van de Franken op de Utrechtse Heuvelrug. Frankische vrouwen staan vol in de schijnwerpers. Iedereen die in zijn achternaam het woord Frank heeft, krijgt gratis entree.

Een dynamische en gouden tijd

De vroege middeleeuwen worden vaak beschouwd als een ‘donkere’ tijd. Een tijd van achteruitgang, chaos en instabiliteit, na de neergang van het Romeinse Rijk. De tentoonstelling laat een ánder beeld zien. In een wereld vol dynamiek ontstonden destijds nieuwe koninkrijkjes. Tussen 350 en 800 na Christus vestigden zich vanuit Duitsland geleidelijk Franken op de Utrechtse Heuvelrug. Hun verfijnde cultuur – zo blijkt uit de vele bodemvondsten – heeft alles van een gouden tijd. De Franken kenden een geordende samenleving met internationale handelsnetwerken van Europa tot diep in Azië. Ze hadden bovendien een rijke denk- en leefwereld. Het nu én het hiernamaals waren hierin verankerd.

Zo’n 20 generaties Franken hebben op de Utrechtse Heuvelrug (tussen Utrecht en Wageningen) geleefd. Deze omgeving had vele troeven: er was voedsel te over (rivier, bos), je zat hoog (strategisch zicht, droge voeten) en verplaatsing en handel waren gemakkelijk (rivier, land). Vandaag de dag echter is van de aanwezigheid van de Franken niets meer te merken. Op de Donderberg, aan de westkant van Rhenen, wonen nu mensen in moderne huizen. En waar dé MiddenNederland route van de vroege middeleeuwen lag – tussen Keulen en Utrecht – loopt nu de N225 met auto’s en fietsers.

Gouden vrouwen

Aan de Franken kleeft het imago van ‘bloeddorstige, roodharige strijders’, van een mannenwereld. De tentoonstelling ‘Gouden Vrouwen. Frankische schatten thuisgebracht’ zet nu de Frankische vrouwen in het volle licht. Ze hadden een ‘gouden’ rol in de samenleving. Telden mee, en konden aanzien en macht verwerven. Vooral oudere vrouwen lijkt wijsheid te zijn toebedacht. Vrouwen waren managers van huis, voorraad en grond. Hun status laat zich goed aflezen aan de voorwerpen die ze meekregen in hun graf op de Rhenense Donderberg. Die hadden ze nodig voor hun leven in het hiernamaals.

Juwelen, gebruiksvoorwerpen en de schedel van Cunera

In de expositie staan bezoekers oog in oog met zo’n 150 bijzondere vondsten, verspreid over twee ruime zalen in het middeleeuwse pand, waarin Stadsmuseum Rhenen huist. Juwelen, bezet met parels en granaatrode almandijn uit India, fonkelen de bezoekers tegemoet. Maar ook kan men mantelspelden bewonderen in de vorm van dieren en luxe kralen(kettingen) van glas en barnsteen. Ze getuigen stuk voor stuk van een ongekende ambachtskunst. Duidelijk zijn ze gedragen! Nog meer luxevoorwerpen vullen de vitrines, zoals verfijnd glaswerk, versierde gespen en toiletgerei, waaronder pincetten en haarspelden. Een mysterieuze bol van bergkristal aan een gordel intrigeert. Behoorde deze toe aan een vrouw met spirituele gaven? Gebruiksvoorwerpen uit het huiselijke leven zijn er ook: sleutels (die de vrouwen beheerden), hakmessen, scharen, tangen en aardewerk.

Alleszins opmerkelijk is het schedel-reliek van de heilige Cunera: ook een ‘gouden vrouw’. De legende waarin de jonge Engelse prinses Cunera het brengt tot beschermheilige van Rhenen, speelt al in de Frankische tijd. Het reliek – behorend tot de grote reliekschat die in 2008 werd herontdekt in de altaren van de oud-katholieke Gertrudiskathedraal te Utrecht – is nooit eerder uitgeleend. Zelfs de Romeinse keizerin Galla Placidia heeft een plek in de expositie. Haar beeltenis zie je op twee gouden Romeinse munten die in de Frankische wereld hun weg vonden. En natuurlijk is een deel van de befaamde muntschat van Remmerden (bij Rhenen) aanwezig: de grootste gouden en zilveren muntschat van de middeleeuwen die ooit gevonden is in Europa. Blikvangers zijn gouden halsringen, gemaakt van omgesmolten Romeinse munten, gevonden in Achterberg (gemeente Rhenen). De Rijn vormde eertijds de noordgrens van het Romeinse Rijk.

Het verhaal

Het publiek wordt meegenomen in het verhaal van de vondst van het grafveld op de Donderberg en de grafrituelen van toen. Ook de beeldvorming rond de Franken en de man-vrouw rollen in de Frankische maatschappij krijgen aandacht. Net als het leven in de nederzettingen, de handel en de huwelijksmarkt op de Utrechtse Heuvelrug. Ter introductie op de tentoonstelling is er een korte informatieve film over de Franken. Die blikt ook terug op de opgravingen in 1951, en brengt koningin Juliana in beeld die de spectaculaire vondsten ter plekke kwam bekijken. Een levendig programma van lezingen en activiteiten hoort bij de expositie.

Nieuwe inzichten

Het museum stelt zich ook vragen. Wat zeggen grafgiften over de doden, en wat over de gevers? Zijn de grafgiften ideaalbeelden? Wetenschappelijk onderzoek krijgt de ruimte, denk aan DNA- en isotopen-onderzoek. Wat zijn de nieuwste inzichten ten aanzien van de grafordening en het geslacht van de overledenen? De expositie besluit met de overgang naar de tijd waarin mensen Christen worden, zo rond 800. Dat is het einde van de traditie om grafgiften mee te geven. Begraven bij een kerk raakt in zwang.

Nationale geschiedenis

Maike Woldring, directeur van Stadsmuseum Rhenen: ‘Het verhaal van de Franken is een belangrijk, maar vrij onbekend hoofdstuk in onze nationale geschiedenis. Deze eerste archeologische top-expositie in ons 5-jarig bestaan biedt een buitenkans om dit adembenemende verhaal te vertellen. De Utrechtse Heuvelrug is een paradijs voor fietsers en wandelaars. Dankzij de tentoonstelling gaat het publiek met een ‘Frankische’ bril naar dit landschap kijken. Ons streven is ook dat het verhaal van de Frankische nederzettingen en handelsroutes buiten beter beleefbaar wordt. Dan kunnen de Franken in toeristische zin goud worden voor de regio.’

Bruiklenen

Bruiklenen worden overgebracht vanuit het Rijksmuseum van Oudheden, De Nederlandsche Bank, de reliekschat van het Metropolitaan Kapittel van Utrecht van de Oud-Katholieke Kerk van Nederland en het Archeologisch Depot van de Provincie Utrecht. Stadsmuseum Rhenen vult deze aan met het mooiste aan Frankische voorwerpen uit zijn vaste presentatie.

Onder Ons

‘Gouden Vrouwen’ is de derde in de reeks tentoonstellingen van het project ‘Onder ons’ van het Rijksmuseum van Oudheden, in samenwerking met tien Nederlandse musea. Dankzij genereuze steun van de VriendenLoterij kan het RMO de nationale archeologische collectie de komende jaren door Nederland laten reizen. ‘Onder ons’ beoogt zoveel mogelijk mensen in Nederland de kans te geven deze rijkscollectie in hun eigen regio te bewonderen.

Archeologische topstukken en make-over Swifterbantman in tentoonstelling over prehistorie Flevoland

Startdatum: 15/06/2024
Einddatum: 06/07/2024
Tijd: 00:00 - 00:00
Locatie: Oostvaardersdijk 01 13 Lelystad
Tentoonstelling
In Museum Batavialand is vanaf zaterdag 15 juni een nieuwe tentoonstelling te zien over hoe mensen 25.000 tot 2.500 jaar geleden in dit gebied leefden en welke rol het rijke landschap daarbij speelde. De expositie “Oud Land – Prehistorie van Flevoland” presenteert archeologische vondsten uit alle gemeenten van Flevoland. Daaronder zijn enkele topstukken zoals de schedel van een oeros uit Almere, 6200 jaar oud aardewerk en het skelet van een vrouw die hier 7000 jaar geleden leefde. De tentoonstelling is op vrijdag 14 juni geopend door Commissaris van de Koning Arjen Gerritsen. Spectaculair is de vernieuwde reconstructie van de Swifterbantman, die bij de opening van de tentoonstelling voor het eerst te zien is. De Swifterbantman kreeg een make-over op grond van nieuwe inzichten na recent DNA-onderzoek.
Voordat Flevoland bestond, was er de Zuiderzee, waar eeuwenlang schepen voeren en vergingen. Maar nog vóór die zee er was, was er land. Dit ‘Oud Land’ werd duizenden jaren geleden bewoond door mensen, en zij lieten sporen achter. De tentoonstelling neemt de bezoeker mee op reis door dit land en door de tijd, door de prehistorie van Flevoland vanaf het Paleolithicum tot aan de IJzertijd.
Bijzondere aandacht gaat uit naar de Swifterbantcultuur (5000-3500 v.Chr.), een gemeenschap die toen al te maken kreeg met klimaatveranderingen. De bewoners van deze regio maakten namelijk de overgang van een jager-verzamelaarsbestaan naar een boerenbestaan. Het rijke landschap hier, vol water en natuurlijke hulpbronnen, speelde een cruciale rol daarbij. De tentoonstelling is zo ingericht dat bezoekers als het ware in een kijkdoos van de wereld van de Swifterbantmens terechtkomen.
Nieuw DNA-onderzoek toont donkere huidskleur aan
Internationaal recent DNA-onderzoek heeft aangetoond dat die prehistorische jager-verzamelaars in Europa, en dus ook Flevoland, een donkere huidskleur en waarschijnlijk lichte ogen hadden. Dit geldt zowel voor Michelle, de vrouw wiens skelet is opgegraven bij Dronten en die aan het eind van het Mesolithicum leefde, als voor de mensen van de Swifterbantcultuur. Deze Swifterbantmensen hadden mogelijk een iets lichtere huid dan hun voorgangers, maar waren zeker niet wit.
Maja d’Hollosy, Nederlandse archeoloog die gespecialiseerd is in gezichtsreconstructies, maakte eerder een reconstructie van een mannelijk skelet van de Swifterbantcultuur, bekend als de Swifterbantman. Speciaal voor deze tentoonstelling heeft ze deze reconstructie aangepast naar de nieuwste inzichten. Tineke Heise-Roovers, depotbeheerder van het Provinciaal Archeologisch Depot Flevoland, zegt over de make-over: “Wij vertellen geen sprookjes bij museum Batavialand, maar een wetenschappelijk verantwoord verhaal”. Het is voor het eerst dat in Nederland een reconstructie is aangepast op basis van deze nieuwe inzichten.
Topstukken tentoonstelling
De tentoonstelling presenteert archeologische vondsten uit elke gemeente van Flevoland. Daaronder zijn enkele topstukken, zoals de schedel van een oeros die is gevonden in Almere bij de rijksweg A27 en aardewerk van wel 6200 jaar oud. Ook is het skelet van een vrouw te zien – later Michelle genoemd – die ongeveer 7.000 jaar geleden in dit gebied leefde.
Het verhaal van een dynamisch landschap
Tijdens de periode waarin de Swifterbantmensen hier leefden, was het gebied doorsneden met kreken, waar het goed toeven was van voor- tot najaar. Later, in de Bronstijd en IJzertijd, werd het land steeds natter en onbewoonbaar. Dankzij deze natte omstandigheden zijn er zoveel bijzondere objecten in de bodem van Flevoland bewaard gebleven. Ze vertellen het verhaal van dynamische mensen in een dynamisch milieu van klimaatverandering. Flevoland, ooit deel van het uitgestrekte Doggerland, transformeerde door de eeuwen heen van een drasland met moerassen naar de Zuiderzee.

Contact

Neem voor meer informatie of de mogelijkheden in de buurt contact op met de regionale AWN-afdeling of werkgroep. Voor landelijke projecten kunt u contact opnemen via mail of telefoon met Suzanne Klüver tel. 06 – 237 10 905